سرماخوردگی نوزاد و کودک؛ علائم، درمان و زمان مراجعه

سرماخوردگی نوزاد و کودک معمولاً یک عفونت ویروسی دستگاه تنفسی فوقانی است و اغلب با آبریزش یا گرفتگی بینی، عطسه، سرفه و گاهی تب خفیف دیده می‌شود. درمان فوری برای از بین بردن ویروس وجود ندارد؛ اما شست‌وشوی بینی با محلول نمکی، تخلیه آرام ترشحات، ادامه شیر و مایعات، استراحت و هوای مرطوبِ خنک می‌تواند...

نویسنده:

ایرمان جلیلزاده

بروزرسانی:

۱۴۰۵/۰۵/۳۰

بازبین:

دکتر حسنا سید حسینی

شیوه تولید:

اصول انتشار محتوا

سرماخوردگی نوزاد و کودک معمولاً یک عفونت ویروسی دستگاه تنفسی فوقانی است و اغلب با آبریزش یا گرفتگی بینی، عطسه، سرفه و گاهی تب خفیف دیده می‌شود. درمان فوری برای از بین بردن ویروس وجود ندارد؛ اما شست‌وشوی بینی با محلول نمکی، تخلیه آرام ترشحات، ادامه شیر و مایعات، استراحت و هوای مرطوبِ خنک می‌تواند حال کودک را بهتر کند. نوزاد زیر سه ماه با تب ۳۸ درجه یا بیشتر، یا هر کودکی با سختی تنفس، کبودی، بی‌حالی شدید یا علائم کم‌آبی باید سریع ارزیابی پزشکی شود.

خلاصه مراقبت در خانه

بینی را با قطره یا اسپری سالین مرطوب و در شیرخوار با پوآر یا ابزار مناسب به‌آرامی تخلیه کنید.
شیر مادر یا شیرخشک را در حجم کمتر و دفعات بیشتر ادامه دهید؛ کودک بزرگ‌تر مایعات کافی بنوشد.
برای سرفه به کودک زیر یک سال عسل ندهید.
داروی ترکیبی سرماخوردگی، ضدسرفه یا ضداحتقان را خودسرانه به کودک ندهید.
برای تب و درد، نوع و مقدار دارو باید متناسب با سن و وزن و با نظر پزشک یا داروساز باشد.

سرماخوردگی کودک چیست و چقدر طول می‌کشد؟

ویروس‌های مختلفی می‌توانند علائمی شبیه سرماخوردگی ایجاد کنند. نشانه‌ها معمولاً طی دو تا سه روز اول شدیدتر می‌شوند و سپس رو به کاهش می‌روند. بیشتر موارد بدون آنتی‌بیوتیک بهتر می‌شوند، هرچند آبریزش بینی یا سرفه ممکن است بیشتر از چند روز باقی بماند. اگر علائم بیش از ۱۰ روز بدون بهبود ادامه یافت یا پس از بهترشدن دوباره شدید شد، کودک باید معاینه شود.

ترشحات بینی ممکن است در طول بیماری از شفاف به سفید، زرد یا سبز تغییر کند. رنگ ترشح به‌تنهایی اثبات‌کننده عفونت باکتریایی و نیاز به آنتی‌بیوتیک نیست. برای جزئیات بیشتر راهنمای رنگ آبریزش بینی نوزاد را ببینید.

علائم سرماخوردگی نوزاد و کودک

گرفتگی یا آبریزش بینی و عطسه
سرفه و گاهی گرفتگی صدا
کاهش موقت اشتها یا سخت‌تر شیر خوردن به دلیل گرفتگی بینی
بی‌قراری، خستگی یا خواب نامنظم
گلودرد در کودکی که می‌تواند آن را بیان کند
تب که در کودکان بزرگ‌تر معمولاً خفیف است؛ تب در نوزاد کم‌سن اهمیت بیشتری دارد

سرفه بخشی از مکانیسم پاک‌سازی ترشحات است. بااین‌حال سرفه پارس‌مانند، خس‌خس، تنفس صدادار یا تند و فرورفتگی پوست بین دنده‌ها نیازمند بررسی است. درباره انواع سرفه در صفحات سرفه نوزاد و سرفه کودک بیشتر بخوانید.

سرماخوردگی نوزاد زیر سه ماه، شیرخوار و کودک چه تفاوتی دارد؟

سن	نکته اصلی	زمان تماس با پزشک
زیر ۳ ماه	علائم تنفسی و تب باید جدی‌تر پیگیری شوند؛ خوددرمانی دارویی نکنید.	تب ۳۸ درجه یا بیشتر، کاهش شیر خوردن، بی‌حالی یا هر نگرانی درباره تنفس
۳ تا ۱۲ ماه	گرفتگی بینی می‌تواند شیر خوردن را مختل کند؛ سالین و تخلیه بینی پیش از شیر خوردن کمک‌کننده است.	تنفس سخت یا سریع، پوشک خیس کمتر، تب پایدار، استفراغ مکرر یا بدحال‌شدن
بالاتر از یک سال	مایعات، استراحت و سالین پایه مراقبت‌اند؛ عسل ممکن است سرفه را تسکین دهد.	مشکل تنفس، کم‌آبی، تب طولانی، گوش‌درد شدید یا برگشت علائم پس از بهبود

درمان خانگی سرماخوردگی نوزاد و کودک

۱. باز کردن بینی با سالین

چند قطره محلول نمکی استریل در هر سوراخ بینی می‌تواند ترشحات خشک را نرم کند. در نوزاد، پس از سالین با پوآر یا مکنده مناسب و فشار کم ترشحات را بیرون بیاورید. این کار به‌خصوص پیش از شیر خوردن و خواب مفید است. تخلیه بیش‌ازحد یا خشن ممکن است مخاط بینی را تحریک کند.

۲. ادامه شیر و مایعات

شیر مادر یا شیرخشک را قطع نکنید. اگر نوزاد به دلیل گرفتگی بینی زود خسته می‌شود، وعده‌های کوچک‌تر و مکرر بدهید. کودک بزرگ‌تر می‌تواند متناسب با سن آب و مایعات معمول خود را مصرف کند. تعداد پوشک خیس، رطوبت دهان و سطح هوشیاری را زیر نظر بگیرید.

۳. رطوبت خنک و استراحت

دستگاه بخور سردِ تمیز می‌تواند خشکی و گرفتگی را کمتر کند. مخزن را مرتب تمیز و آب آن را تعویض کنید. بخار مستقیم از ظرف آب داغ برای کودک مناسب نیست، چون خطر سوختگی دارد. کودک را در معرض دود سیگار، قلیان، عطر تند و اسپری‌های محرک قرار ندهید.

داروی سرماخوردگی کودکان؛ چه چیزهایی ممنوع یا نیازمند نظر پزشک‌اند؟

مورد	توصیه ایمن
شربت‌های ترکیبی ضدسرفه و سرماخوردگی	برای نوزاد و کودک خردسال خودسرانه استفاده نشود؛ ممکن است چند ماده فعال داشته باشد و باعث مصرف بیش‌ازحد شود.
داروی بزرگسالان	هرگز برای کودک استفاده نشود.
آنتی‌بیوتیک	سرماخوردگی ویروسی را درمان نمی‌کند؛ فقط در عفونت باکتریایی تشخیص‌داده‌شده تجویز می‌شود.
عسل	زیر ۱۲ ماه ممنوع است؛ برای کودک یک ساله و بزرگ‌تر ممکن است سرفه را تسکین دهد.
استامینوفن یا ایبوپروفن	برای درد یا تب، فقط با مقدار متناسب با وزن و سن؛ ایبوپروفن معمولاً زیر ۶ ماه یا در کم‌آبی بدون نظر پزشک استفاده نمی‌شود.
آسپرین	به کودک و نوجوان مبتلا به بیماری ویروسی داده نشود.
قطره یا اسپری سالین	گزینه غیر دارویی و معمولاً ایمن برای مرطوب‌کردن بینی است.

هدف دارو در صورت تجویز، کاهش ناراحتی است نه کوتاه‌کردن قطعی دوره سرماخوردگی. برای شناخت محدودیت‌های سنی و مواد پرخطر، راهنمای داروی سرماخوردگی کودکان و داروهای ممنوع را ببینید. هیچ دوزی را صرفاً از روی سن حدس نزنید و از قاشق آشپزخانه برای اندازه‌گیری داروی مایع استفاده نکنید.

چه زمانی سرماخوردگی کودک خطرناک است؟

در موارد زیر برای ارزیابی فوری پزشکی اقدام کنید:

تب ۳۸ درجه یا بیشتر در نوزاد زیر سه ماه
تنفس سخت، بسیار تند یا همراه با فرورفتگی بین دنده‌ها و باز و بسته‌شدن پره‌های بینی
کبودی لب یا صورت، وقفه تنفسی یا ناتوانی در بیدار ماندن
کاهش واضح شیر خوردن یا ناتوانی در نوشیدن
پوشک خیس بسیار کمتر، خشکی دهان، نبود اشک یا خواب‌آلودگی غیرعادی
تشنج، سفتی گردن یا راش پوستی نگران‌کننده

برای موارد غیرفوری نیز در صورت تب بیش از چهار روز، علائم بیش از ۱۰ روز بدون بهبود، گوش‌درد، تشدید بیماری زمینه‌ای یا بهترشدن و سپس بدترشدن مجدد با پزشک تماس بگیرید.

تفاوت سرماخوردگی با آنفلوآنزا، RSV و آلرژی

وضعیت	الگوی معمول	نکته مهم
سرماخوردگی	شروع تدریجی، آبریزش و گرفتگی بینی، عطسه و سرفه	اغلب خفیف و خودمحدودشونده است.
آنفلوآنزا	شروع ناگهانی‌تر، تب، بدن‌درد و خستگی بیشتر	در کودکان پرخطر، درمان ضدویروسی زودهنگام ممکن است مطرح شود.
RSV یا برونشیولیت	می‌تواند با علائم شبیه سرماخوردگی شروع و سپس با خس‌خس یا سختی تنفس همراه شود.	برای نوزادان کم‌سن یا نارس اهمیت بیشتری دارد.
آلرژی	خارش چشم و بینی، عطسه و ترشح شفاف؛ معمولاً بدون تب	الگو ممکن است طولانی یا وابسته به تماس با محرک باشد.

برای مقایسه دقیق‌تر، مطالب آنفلوآنزا در کودکان، RSV در نوزادان و تفاوت آلرژی و سرماخوردگی را ببینید.

پیشگیری از انتقال سرماخوردگی به نوزاد

پیش از لمس نوزاد دست‌ها را با آب و صابون بشویید.
فرد بیمار نوزاد را نبوسد و تماس نزدیک غیرضروری را محدود کند.
لیوان، قاشق، حوله و پستانک مشترک استفاده نشود.
هنگام سرفه و عطسه دهان و بینی پوشانده و دستمال فوراً دور انداخته شود.
سطوح پرتماس تمیز و فضای خانه تهویه شود.
واکسن‌های توصیه‌شده کودک و اعضای خانواده طبق برنامه پیگیری شود.

پرسش‌های پرتکرار

سرماخوردگی نوزاد چند روز طول می‌کشد؟

بیشتر علائم طی حدود یک هفته رو به بهبود می‌روند، اما سرفه و آبریزش ممکن است طولانی‌تر شوند. نبود بهبود تا روز دهم یا بدترشدن مجدد نیاز به مشورت پزشکی دارد.

برای سرماخوردگی نوزاد چه چیزی خوب است؟

سالین بینی، تخلیه آرام ترشحات، ادامه شیر، استراحت و بخور سرد تمیز معمولاً مفیدند. داروی ترکیبی یا گیاهی را بدون نظر پزشک استفاده نکنید.

آیا شیر مادر هنگام سرماخوردگی نوزاد قطع شود؟

خیر. شیردهی را ادامه دهید. بازکردن بینی پیش از شیردهی و وعده‌های کوتاه‌تر و مکرر می‌تواند کمک کند.

آیا بخور گرم برای نوزاد مناسب است؟

بخور سرد تمیز ترجیح داده می‌شود. کودک را در معرض ظرف آب داغ یا بخار مستقیم قرار ندهید، زیرا خطر سوختگی وجود دارد.

آیا سرماخوردگی کودک آنتی‌بیوتیک می‌خواهد؟

معمولاً خیر؛ آنتی‌بیوتیک بر ویروس‌ها اثر ندارد. پزشک فقط در صورت تشخیص عفونت باکتریایی آن را تجویز می‌کند.

منابع پزشکی

جمع‌بندی: بیشتر سرماخوردگی‌های کودکان با مراقبت حمایتی بهتر می‌شوند. سن کودک، وضعیت تنفس، میزان شیر و مایعات و سطح هوشیاری از رنگ ترشحات مهم‌ترند. در نوزاد زیر سه ماه یا هنگام مشاهده علائم خطر، معاینه را به تعویق نیندازید.

در صورت مفید بودن این مقاله برای شما لطفا امتیاز دهید.