.svg)
سلامت کودک 
پاسخ کوتاه
آبریزش بینی نوزاد معمولاً بهدلیل سرماخوردگی ویروسی، هوای خشک یا آلرژی رخ میدهد و در بیشتر موارد بیخطر است. رنگ ترشحات هم بهتنهایی نشانه شدت بیماری نیست؛ تبدیل شدن آن از شفاف به زرد یا سبز غالباً بخش طبیعی روند بهبودی است، نه بدتر شدن بیماری. نکات نگرانکنندهتر عبارتاند از آبریزش یکطرفه و بدبو، خون مکرر یا تنفس دشوار، که نیاز به مراجعه به پزشک دارند.
وقتی برای اولین بار میبینی بینی نوزادت پر از ترشحات شده، دلشورهی هر مادری طبیعی است؛ نمیدانی این ترشحات نشانه سرماخوردگی ساده است یا چیز جدیتر، و رنگ آنها هم گاهی نگرانکنندهتر به نظر میرسد. خبر خوب این است که آبریزش بینی در نوزادان بسیار رایج است، چون سیستم ایمنی آنها هنوز در حال یادگیری مقابله با میکروبهای محیط اطراف است.
در این راهنما به زبان ساده توضیح میدهیم که چرا نوزاد دچار آبریزش بینی میشود، رنگهای مختلف ترشحات چه معنایی دارند، چه زمانی باید نگران باشی و چطور در خانه به نوزادت کمک کنی تا راحتتر نفس بکشد. هدف این است که بعد از خواندن این مقاله، دقیقاً بدانی چه کاری باید انجام دهی.
آبریزش بینی نوزاد چیست و چرا اتفاق میافتد؟
آبریزش بینی زمانی رخ میدهد که غشای داخلی بینی نوزاد در واکنش به یک محرک (ویروس، هوای خشک یا آلرژن) مقدار بیشتری مخاط تولید میکند. این مخاط اضافه بهصورت ترشحات آبکی یا غلیظ از بینی خارج میشود یا در پشت گلو جمع میشود.
تولید مخاط در واقع یک مکانیسم دفاعی بدن است، نه یک نقص. مخاط بینی مثل یک فیلتر عمل میکند و ذرات گردوغبار، میکروبها و آلایندههای هوا را قبل از رسیدن به ریه به دام میاندازد. به همین دلیل، مقداری آبریزش بینی—مخصوصاً در ماههای اول زندگی—کاملاً طبیعی است.
نکته مهم دیگر این است که نوزادان تا حدود ۳ تا ۴ ماهگی عمدتاً از راه بینی نفس میکشند (nasal breather) و هنوز بهخوبی یاد نگرفتهاند همزمان از دهان نفس بکشند. به همین دلیل حتی مقدار کمی گرفتگی یا ترشح میتواند باعث شود نفس کشیدن یا شیر خوردن آنها کمی سختتر به نظر برسد، بدون اینکه لزوماً مشکل جدیای وجود داشته باشد. اگر بیشتر با مشکل بسته شدن راه بینی مواجهی تا آبریزش، مقاله دلایل گرفتگی بینی نوزادان و درمانهای خانگی میتواند تکمیلی مفید برای همین موضوع باشد.
علتهای شایع آبریزش بینی در نوزادان
شایعترین علت آبریزش بینی نوزاد، سرماخوردگی ویروسی است، اما هوای خشک، آلرژیهای فصلی و حتی رشد دندان هم میتوانند در بروز آن نقش داشته باشند. در ادامه مهمترین علتها را با جزئیات بیشتر مرور میکنیم.
- سرماخوردگی ویروسی: شایعترین علت آبریزش بینی در نوزادان و کودکان است. نوزادان تازه متولد چون هنوز آنتیبادی کافی در برابر ویروسهای رایج نساختهاند، سالانه ممکن است چندینبار سرما بخورند. برای راهنمای کامل این موضوع، مقاله سرماخوردگی نوزاد و کودک؛ راهنمای کامل والدین را بخوان.
- هوای خشک: بهخصوص در پاییز و زمستان که از بخاری و گرمایش استفاده میشود، هوای خشکِ داخل خانه میتواند مخاط بینی نوزاد را تحریک کند و باعث آبریزش یا خشکی و پوستهبستن ترشحات شود.
- آلرژی: در نوزادانی که زمینه آلرژیک دارند، تماس با گردوگرد، مو یا شوره حیوانات خانگی، دود سیگار یا عطر و اسپریهای خانگی میتواند آبریزش بینی مزمن و همراه با عطسه ایجاد کند. برای آشنایی بیشتر با این حالت، مقاله آلرژی فصلی در نوزادان و کودکان را بخوان.
- دندان درآوردن: باور رایجی وجود دارد که دندان درآوردن باعث آبریزش بینی میشود. شواهد علمی قوی برای این ارتباط وجود ندارد؛ آنچه واقعاً اتفاق میافتد این است که در همین بازه سنی، نوزاد بیشتر اشیا را در دهان میگذارد و بیشتر در معرض میکروبها و سرماخوردگی قرار میگیرد. (بیشتر بخوان: آیا نوزادان هنگام دندان درآوردن تب میکنند؟)
- رفلاکس معده: در برخی نوزادان، بازگشت محتویات معده به مری و بینی میتواند باعث تحریک مخاط و آبریزش خفیف شود. اگر مشکوک به رفلاکس نوزاد هستی، میتوانی بیشتر درباره علائم و راهکارهای آن بخوانی.
- جسم خارجی داخل بینی: در نوزادان بزرگتر و کودکان نوپا که اشیای کوچک را داخل بینی خود میگذارند، ممکن است آبریزش یکطرفه و بدبو رخ دهد؛ در ادامه این مورد را جداگانه توضیح میدهیم.
رنگ آبریزش بینی نوزاد چه معنایی دارد؟
رنگ ترشحات بینی بهتنهایی نشاندهنده شدت بیماری نیست. مخاط شفاف طبیعی است، سفید و کدر نشانه شروع یک ویروس است، و تبدیل شدن آن به زرد یا سبز معمولاً بخشی از روند طبیعی بهبودی است، نه علامت بدتر شدن. تنها رنگهایی که باید توجه بیشتری به آنها داشت، صورتی/قرمز مداوم، قهوهای و بهویژه سیاه یا خاکستری تیره هستند.
بسیاری از والدین فکر میکنند رنگ زرد یا سبز ترشحات یعنی نوزاد به آنتیبیوتیک نیاز دارد. طبق منابع پزشکی معتبر (از جمله مایوکلینیک)، این باور نادرست است؛ تغییر رنگ به این دلیل رخ میدهد که گلبولهای سفید خون در حال مبارزه با عفونت وارد مخاط میشوند، نه اینکه عفونت باکتریایی رخ داده باشد. جدول زیر راهنمای سریعی برای هر رنگ ارائه میدهد:
| رنگ ترشحات | معنای معمول | سطح نگرانی |
|---|---|---|
| شفاف و آبکی | طبیعی؛ شروع سرماخوردگی، هوای خشک یا آلرژی | بدون نگرانی |
| سفید و کدر | مرحله ابتدایی سرماخوردگی ویروسی | بدون نگرانی |
| زرد | بدن در حال مبارزه با عفونت است؛ بخشی از روند بهبودی | معمولاً بیخطر |
| سبز | غلیظتر شدن مخاط در ادامه سرماخوردگی؛ بهتنهایی نشانه نیاز به آنتیبیوتیک نیست | اگر بیش از ۱۰-۱۴ روز ادامه یابد پیگیری کن |
| صورتی یا قرمز کمرنگ | معمولاً خون ناشی از خشکی هوا، مکش شدید یا تحریک مخاط | در صورت تکرار یا شدت، بررسی شود |
| قهوهای | اغلب خون خشکشده یا گردوغبار محیط | در صورت تداوم پیگیری کن |
| سیاه یا خاکستری تیره | غیرعادی؛ احتمال جسم خارجی یا قرارگیری در معرض دود/آلودگی شدید | مراجعه فوری به پزشک |
یک نکته کاربردی: غلظت ترشحات هم مثل رنگ آنها، بهتنهایی نشانه خطر نیست. مخاط غلیظ و چسبنده معمولاً یعنی بدن نوزاد در حال دفع بهتر ذرات و میکروبهاست، نه اینکه وضعیتش بدتر شده باشد.
آبریزش یکطرفه و بدبو؛ چه زمانی نشانه جسم خارجی است؟
اگر ترشحات فقط از یک سوراخ بینی خارج میشود، رنگش زرد تیره یا خونی است و بوی نامطبوعی دارد، این ترکیب میتواند نشانهی وجود جسم خارجی (مثل تکهای اسباببازی، دانه یا کاغذ) در بینی باشد و باید هرچه سریعتر توسط پزشک بررسی شود.
این نکته یکی از مواردی است که کمتر در منابع فارسی به آن اشاره میشود، اما برای والدین کودکان زیر ۳ سال اهمیت زیادی دارد. سرماخوردگی و آلرژی تقریباً همیشه هر دو سوراخ بینی را با هم درگیر میکنند؛ اما وقتی فقط یک طرف بینی درگیر است و مدتی طولانی (چند روز تا چند هفته) ادامه دارد، احتمال جسم خارجی بیشتر میشود، حتی اگر خودت متوجه نشده باشی که چه زمانی وارد بینی شده است.
در چنین شرایطی هرگز خودت با گوشپاککن یا انبرک سعی نکن جسم را خارج کنی، چون ممکن است آن را عمیقتر بفرستی یا به مخاط بینی آسیب بزنی. این کار باید توسط پزشک اطفال یا متخصص گوشوحلقوبینی و با ابزار مناسب انجام شود.
درمان خانگی آبریزش بینی نوزاد
در بیشتر موارد، آبریزش بینی نوزاد نیازی به دارو ندارد و با قطرههای سرم نمکی، مکش ملایم ترشحات، مرطوب نگه داشتن هوا و افزایش مایعات قابل کنترل است. این روشها ایمن و قابل انجام در خانه هستند.
- قطره سرم نمکی: یک تا دو قطره سرم فیزیولوژی (سدیم کلراید) در هر سوراخ بینی بچکان. سرم نمکی مخاط را نرم و رقیق میکند تا راحتتر خارج شود.
- مکش ملایم با آسپیراتور یا پوآر: حدود یک دقیقه بعد از چکاندن سرم، با فینگیر (آسپیراتور) یا پوآر لاستیکی، ترشحات نرمشده را بهآرامی بیرون بکش. این کار را حداکثر ۳ تا ۴ بار در روز انجام بده، چون مکش بیشازحد میتواند مخاط بینی را تحریک کند. برای آموزش گامبهگامتر این تکنیک، مقاله تمیز کردن بینی نوزاد را هم ببین.
- زمانبندی مناسب: بهتر است این کار را قبل از تغذیه و قبل از خواب انجام دهی، نه بلافاصله بعد از شیر خوردن، چون ممکن است باعث استفراغ نوزاد شود.
- مرطوبکننده هوا: استفاده از دستگاه بخور سرد در اتاق خواب نوزاد، بهخصوص در فصلهای سرد، به رقیق ماندن مخاط و راحتتر نفس کشیدن کمک میکند.
- مایعات کافی: ادامه شیردهی مکرر (شیر مادر یا شیر خشک) به نوزاد کمک میکند مایعات بدنش حفظ شود و مخاط رقیقتر بماند.
- بالاتنه کمی بالاتر: هنگام خواب میتوانی سر تشک زیر نوزاد را کمی (نه با بالش زیر سر خودش) بالا بیاوری تا ترشحات راحتتر تخلیه شوند؛ همیشه اصول خواب ایمن نوزاد را رعایت کن.
هرگز بدون تجویز پزشک از قطرهها یا اسپریهای ضداحتقان دارویی (دکونژستان) برای نوزادان زیر ۲ سال استفاده نکن؛ این داروها میتوانند عوارض جدی برای این سن داشته باشند.
اشتباهات رایج والدین در برخورد با آبریزش بینی نوزاد
شایعترین اشتباهات والدین شامل استفاده از گوشپاککن داخل بینی، مکش بیشازحد با آسپیراتور، نگرانی بیمورد از رنگ زرد یا سبز ترشحات، و استفاده خودسرانه از داروهای سرماخوردگی بزرگسالان است.
- استفاده از گوشپاککن یا انگشت داخل بینی: این کار میتواند مخاط حساس بینی را زخم کند یا ترشحات را عمیقتر بفرستد. فقط از سرنگ بدون سرسوزن، پوآر یا آسپیراتور مخصوص بینی استفاده کن.
- مکش بیش از حد مجاز: استفاده مکرر و پیدرپی از آسپیراتور (بیش از ۴ بار در روز) میتواند باعث تورم و تحریک بیشتر مخاط بینی شود و آبریزش را بدتر کند.
- نگرانی صرفاً بهخاطر رنگ ترشحات: همانطور که گفتیم، زرد یا سبز شدن ترشحات بهتنهایی نشانه وخامت یا نیاز به آنتیبیوتیک نیست.
- دادن داروهای سرماخوردگی بزرگسالان یا حتی کودکان بزرگتر: بسیاری از داروهای ضداحتقان و آنتیهیستامین بدوننسخه برای نوزادان و کودکان زیر ۲ سال توصیه نمیشوند و میتوانند خطرناک باشند.
- نادیده گرفتن آبریزش یکطرفه: همانطور که اشاره شد، این حالت نیاز به بررسی پزشکی دارد و نباید آن را با سرماخوردگی معمولی یکسان دانست.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟
در نوزادان زیر ۳ ماه، هرگونه تب باید فوراً توسط پزشک بررسی شود. در سنین بالاتر، اگر آبریزش بینی بیش از ۱۰ تا ۱۴ روز ادامه یابد یا با علائم هشداردهنده زیر همراه باشد، باید سریعتر با پزشک تماس بگیری.
- نوزاد زیر ۳ ماه دارای هر درجهای از تب باشد (این حالت همیشه یک اورژانس پزشکی محسوب میشود).
- مشکل واضح در تنفس: بال بینی باز میشود، بین دندهها یا زیر گلو هنگام نفس کشیدن فرو میرود، یا صدای خسخس و سوت شنیده میشود.
- امتناع از شیر خوردن یا کاهش محسوس تعداد پوشک خیس (نشانه کمآبی بدن).
- آبریزش بیش از ۱۰ تا ۱۴ روز بدون بهبود ادامه داشته باشد.
- ترشحات یکطرفه، بدبو یا همراه با خون مکرر باشد.
- ترشحات سیاه یا خاکستری تیره مشاهده شود.
- بیقراری شدید، خوابآلودگی غیرعادی یا کاهش سطح هوشیاری نوزاد.
پرسشهای پرتکرار درباره آبریزش بینی نوزاد
آبریزش بینی نوزاد چند روز طول میکشد؟
آبریزش بینی ناشی از سرماخوردگی معمولی معمولاً بین ۷ تا ۱۰ روز طول میکشد و بهتدریج بهبود مییابد. اگر بعد از ۱۰ تا ۱۴ روز هنوز ادامه داشت یا بدتر شد، بهتر است با پزشک کودک مشورت کنی.
آیا رنگ سبز ترشحات یعنی نوزاد به آنتیبیوتیک نیاز دارد؟
نه لزوماً. رنگ سبز یا زرد ترشحات معمولاً نشاندهنده حضور گلبولهای سفید در حال مبارزه با یک ویروس است، نه عفونت باکتریایی. فقط اگر این رنگ بیش از ۱۰ تا ۱۴ روز ادامه یابد یا با تب بالا و بدحالی همراه باشد، پزشک ممکن است بررسی بیشتری انجام دهد.
چند بار در روز میتوان از آسپیراتور بینی استفاده کرد؟
حداکثر ۳ تا ۴ بار در روز توصیه میشود. استفاده بیشتر از این میتواند مخاط حساس بینی نوزاد را تحریک کرده و آبریزش را بدتر کند.
آیا آبریزش بینی نوزاد میتواند نشانه آلرژی باشد نه سرماخوردگی؟
بله. اگر آبریزش با عطسههای مکرر همراه باشد، بدون تب باشد، هفتهها ادامه یابد یا در فصلهای خاصی از سال تکرار شود، احتمال آلرژی فصلی یا حساسیت به محرکهای محیطی مثل گردوغبار یا حیوانات خانگی بیشتر است.
آیا شیر مادر برای درمان آبریزش بینی نوزاد مفید است؟
برخی خانوادهها از قطره چند چکه شیر مادر داخل بینی نوزاد استفاده میکنند. شواهد علمی قوی و قطعی برای اثربخشی این روش وجود ندارد، اما شیر مادر برای نوزاد بیخطر است. روش استانداردتر و اثباتشدهتر همچنان سرم نمکی است.
آیا باید نوزاد با آبریزش بینی را از مهدکودک یا جمع دور نگه داشت؟
اگر آبریزش با تب یا بیحالی همراه است، بهتر است نوزاد را در خانه نگه داری تا هم خودش استراحت کند و هم از انتقال ویروس به دیگران جلوگیری شود. اگر فقط آبریزش خفیف و بدون تب دارد و حال عمومیاش خوب است، معمولاً محدودیت خاصی لازم نیست، مگر آنکه محل نگهداری قوانین متفاوتی داشته باشد.
جمعبندی
آبریزش بینی نوزاد در بیشتر موارد ناشی از سرماخوردگی ویروسی، هوای خشک یا آلرژی است و طی یک تا دو هفته خودبهخود بهبود مییابد. رنگ ترشحات—از شفاف تا زرد و سبز—معمولاً نشانه روند طبیعی بیماری و بهبودی است، نه بدتر شدن آن؛ فقط رنگهای صورتی/قرمز مداوم، قهوهای یا سیاه و آبریزش یکطرفه بدبو نیاز به توجه بیشتر دارند.
با قطره سرم نمکی، مکش ملایم، مرطوب نگه داشتن هوا و مایعات کافی میتوانی به نوزادت کمک کنی راحتتر نفس بکشد. تنها در صورت تب زیر ۳ ماهگی، مشکل تنفسی، امتناع از شیر خوردن یا علائم هشداردهنده دیگر، بدون تأخیر با پزشک کودک تماس بگیر. با دانستن این نکات، دیگر لازم نیست هر بار که رنگ ترشحات بینی نوزادت تغییر میکند، نگران باشی.
در صورت مفید بودن این مقاله برای شما لطفا امتیاز دهید.
مقالات بعدیشستشو و تمیز کردن بینی نوزاد با سرم و سرنگ
.svg)
فهرست عناوین
سلامت نوزاد 
