گلودرد کودک و نوزاد؛ تشخیص علت و درمان

پاسخ کوتاه

گلودرد در کودک و نوزاد معمولاً به‌دلیل سرماخوردگی ویروسی رخ می‌دهد و طی چند روز خودبه‌خود بهبود می‌یابد. عفونت استرپتوکوکی هم ممکن است، اما در نوزادان و کودکان زیر ۳ سال بسیار نادر است و معمولاً نیازی به تست یا آنتی‌بیوتیک ندارد. مسکن مناسب سن، مایعات فراوان و غذای نرم بیشتر موارد را کنترل می‌کند؛ فقط اگر بلع یا تنفس کودک مختل شود، باید فوراً به پزشک مراجعه کرد.

وقتی کودک بزرگ‌تر بگوید «گلویم درد می‌کند»، کارتان راحت‌تر است؛ اما نوزاد نمی‌تواند دردش را توصیف کند و فقط با بی‌قراری، امتناع از شیر خوردن یا گریه هنگام بلع نشانه می‌دهد. در این حالت خیلی از والدین نگران می‌شوند که آیا این گلودرد ساده است یا چیزی جدی‌تر مثل استرپتوکوک، و آیا باید سریع به پزشک مراجعه کرد یا می‌شود در خانه مدیریتش کرد.

در این راهنما با تکیه بر منابع پزشکی معتبر توضیح می‌دهیم که علت گلودرد در نوزاد و کودک چیست، علائم آن در هر سن چطور دیده می‌شود، چه زمانی تست استرپ واقعاً لازم است، بهترین راه‌های درمان خانگی کدام‌اند و کِی باید بدون فوت وقت به پزشک مراجعه کنید.

گلودرد در کودک و نوزاد چیست و چرا رخ می‌دهد؟

گلودرد زمانی رخ می‌دهد که بافت حلق (پشت دهان و بالای گلو) دچار التهاب می‌شود. این التهاب معمولاً نتیجه‌ی عفونت ویروسی یا باکتریایی است، اما تحریک ناشی از هوای خشک، آلرژی یا حتی گریه‌ی طولانی هم می‌تواند گلو را ملتهب کند.

در بیشتر موارد، به‌خصوص در نوزادان و کودکان زیر ۵ سال، عامل اصلی یک ویروس ساده‌ی سرماخوردگی است، نه یک عفونت جدی. سیستم ایمنی کودک هنوز در حال یادگیری مقابله با ویروس‌های رایج محیط اطراف است، به همین دلیل گلودرد و سرماخوردگی در این سنین بسیار شایع‌تر از بزرگسالان است.

علائم گلودرد در نوزاد و کودک چگونه متفاوت است؟

کودکان بزرگ‌تر معمولاً مستقیم می‌گویند گلویشان درد می‌کند، اما نوزادان و کودکان کم‌سن‌وسال نمی‌توانند این را بیان کنند و باید از روی رفتارشان علائم را تشخیص داد. جدول زیر تفاوت این نشانه‌ها را نشان می‌دهد.

در کنار این نشانه‌ها، ممکن است تب خفیف، آبریزش بینی، سرفه یا بی‌اشتهایی هم دیده شود که معمولاً نشان‌دهنده‌ی منشأ ویروسی گلودرد است.

علت‌های شایع گلودرد کودک و نوزاد

شایع‌ترین علت گلودرد در همه‌ی سنین ویروس‌های سرماخوردگی و آنفولانزا هستند؛ عفونت استرپتوکوکی، ورم لوزه، آلرژی و هوای خشک هم از دیگر علت‌های رایج‌اند. در ادامه هرکدام را توضیح می‌دهیم.

• سرماخوردگی و آنفولانزا: شایع‌ترین علت گلودرد در کودکان و نوزادان است. این ویروس‌ها معمولاً همراه با آبریزش بینی، سرفه و گاهی تب خفیف دیده می‌شوند و طی چند روز خودبه‌خود بهبود می‌یابند.
• عفونت استرپتوکوکی (استرپ): یک عفونت باکتریایی حلق است که در کودکان مدرسه‌ای (۵ تا ۱۵ سال) شایع‌تر است. در نوزادان و کودکان زیر ۳ سال بسیار نادر است؛ در بخش بعد بیشتر توضیح می‌دهیم.
• ورم لوزه: التهاب یا عفونت لوزه‌ها می‌تواند گلودرد شدید، مشکل در بلع و بوی بد دهان ایجاد کند. برای اطلاعات کامل‌تر، مقاله ورم لوزه در کودکان را بخوانید.
• هوای خشک: خواب با دهان باز یا هوای خشکِ اتاق (به‌خصوص در فصل‌های سرد) می‌تواند گلو را خشک و ملتهب کند، بدون اینکه عفونتی وجود داشته باشد.
• آلرژی: آبریزش پشت‌حلقی ناشی از آلرژی‌های فصلی می‌تواند گلو را تحریک و ملتهب کند، معمولاً بدون تب.
• رفلاکس معده: بازگشت اسید معده به مری و گلو در برخی نوزادان می‌تواند باعث گلودرد خفیف و مزمن شود.
• گریه‌ی طولانی یا فریاد زیاد: در نوزادان و کودکان کوچک، گریه‌ی ممتد می‌تواند به‌طور موقت تارهای صوتی و گلو را تحریک کند.

تشخیص گلودرد: چه زمانی نیاز به تست استرپ است؟

طبق منابع پزشکی از جمله آکادمی اطفال آمریکا، تست استرپ معمولاً برای کودکان زیر ۳ سال توصیه نمی‌شود، چون این عفونت در این سن نادر است و عوارض جدی آن (مانند تب روماتیسمی) در این گروه سنی دیده نشده است. برای کودکان بزرگ‌تر با علائم مشکوک، پزشک ممکن است تست سریع استرپ یا کشت گلو انجام دهد.

دلیل این تفاوت سنی کاملاً علمی است: عفونت استرپتوکوکی گروه A فقط در کودکان بالای ۳ سال می‌تواند به عوارض جدی مثل آسیب کلیه، پوست یا قلب (تب روماتیسمی) منجر شود. نوزادان و کودکان کوچک‌تر این عوارض را نشان نمی‌دهند، حتی اگر به این باکتری آلوده شده باشند. به همین دلیل، حتی اگر نوزاد شما به استرپتوکوک مبتلا شود، معمولاً نیازی به درمان دارویی خاصی ندارد و مراقبت حمایتی (مسکن، مایعات، استراحت) کافی است.

نشانه‌هایی که احتمال استرپتوکوک را در کودکان بزرگ‌تر بیشتر می‌کنند عبارت‌اند از: شروع ناگهانی گلودرد شدید، تب بالا بدون علائم سرماخوردگی (بدون آبریزش بینی یا سرفه)، و لکه‌های سفید روی لوزه‌ها. اگر نگران عوارض جدی‌تر این عفونت هستید، مقاله تب روماتیسمی در کودکان توضیح کامل‌تری از این موضوع می‌دهد.

درمان خانگی گلودرد کودک و نوزاد

بیشتر گلودردهای ویروسی نیاز به داروی خاصی ندارند و با مسکن مناسب سن، مایعات فراوان، غذای نرم و استراحت بهبود می‌یابند. روش‌های زیر برای اکثر کودکان ایمن و مؤثرند.

• مسکن مناسب سن: استامینوفن (طبق دوز تجویزشده برای سن و وزن کودک) می‌تواند درد و تب خفیف را کاهش دهد. قبل از مصرف هر دارویی، دوز مناسب را از پزشک یا داروساز بپرس.
• مایعات فراوان: برای نوزادان، شیر مادر یا شیر خشک را مکرر و در حجم کم ادامه بده. برای کودکان بزرگ‌تر، آب، سوپ گرم یا مایعات خنک می‌تواند کمک‌کننده باشد.
• غذای نرم و سرد: غذاهای نرم، له‌شده یا سرد (مثل ماست، پوره، بستنی برای کودکان بالای یک سال) راحت‌تر بلعیده می‌شوند و کمتر گلو را تحریک می‌کنند.
• مرطوب نگه داشتن هوا: استفاده از دستگاه بخور سرد در اتاق کودک، خشکی و التهاب گلو را کاهش می‌دهد.
• استراحت کافی: بدن کودک برای مقابله با ویروس به استراحت بیشتری نیاز دارد؛ فعالیت‌های پرانرژی را در این چند روز محدود کن.
• عسل (فقط بالای ۱۲ ماهگی): یک قاشق چای‌خوری عسل می‌تواند سرفه و گلودرد کودکان بالای یک سال را تسکین دهد. عسل هرگز نباید به نوزاد زیر ۱۲ ماه داده شود، چون خطر بوتولیسم دارد.

تغذیه مناسب هنگام گلودرد کودک

در روزهای گلودرد، بهترین انتخاب غذاهای نرم، خنک یا ولرم و کم‌ادویه است؛ غذاهای سفت، ترش، تند یا داغ می‌توانند درد را تشدید کنند. جدول زیر راهنمای سریعی برای انتخاب غذا و نوشیدنی است.

برای نوزادانی که هنوز غذای جامد نمی‌خورند، ادامه‌ی شیر مادر یا شیر خشک در وعده‌های کوچک‌تر و مکررتر معمولاً بهتر تحمل می‌شود. برای راهنمایی کامل‌تر درباره‌ی تغذیه در دوران بیماری‌های تنفسی، مقاله تغذیه کودک در زمان سرماخوردگی را هم بخوان.

گلودرد مکرر در کودک؛ چه زمانی نگران باشیم؟

گلودرد مکرر (چند بار در سال) معمولاً به‌دلیل قرارگیری مداوم کودک در محیط مهدکودک یا مدرسه و تماس زیاد با ویروس‌های رایج است و به‌تنهایی نگران‌کننده نیست. اما اگر گلودرد بسیار مکرر، طولانی یا همراه با خروپف شبانه باشد، باید علت را با پزشک بررسی کرد.

برخی از علت‌های گلودرد مکرر یا مزمن عبارت‌اند از:

• بزرگی مزمن لوزه‌ها یا آدنوئید: اگر لوزه‌ها یا آدنوئید کودک به‌طور مداوم بزرگ باشند، ممکن است باعث گلودرد مکرر، خروپف شبانه و حتی مشکل در تنفس هنگام خواب شوند.
• آلرژی فصلی یا مزمن: آبریزش پشت‌حلقی ناشی از آلرژی می‌تواند گلو را به‌طور مداوم تحریک کند، معمولاً بدون تب.
• در معرض دود سیگار یا آلودگی هوا بودن: قرارگیری مکرر در معرض دود سیگار یا هوای آلوده، مخاط گلو را تحریک‌پذیرتر می‌کند.
• رفلاکس مزمن معده: برگشت مکرر اسید معده به گلو می‌تواند التهاب مزمن و گلودرد راجعه ایجاد کند.

اگر گلودرد کودک بیش از ۵ تا ۷ بار در سال تکرار شود یا با خروپف شدید و وقفه‌ی تنفسی در خواب همراه باشد، پزشک ممکن است بررسی بیشتر لوزه‌ها و آدنوئید را پیشنهاد دهد.

اشتباهات رایج والدین در برخورد با گلودرد کودک

شایع‌ترین اشتباهات شامل دادن عسل به نوزاد زیر یک سال، استفاده خودسرانه از آنتی‌بیوتیک، مصرف آسپرین و اصرار به غذا خوردن کودک بی‌میل است.

• دادن عسل به نوزاد زیر ۱۲ ماهگی: همان‌طور که گفته شد، عسل در این سن خطر بوتولیسم دارد و نباید استفاده شود.
• مصرف خودسرانه‌ی آنتی‌بیوتیک: بیشتر گلودردها ویروسی هستند و آنتی‌بیوتیک روی آن‌ها اثری ندارد. آنتی‌بیوتیک فقط با تشخیص پزشک و برای عفونت باکتریایی تأیید‌شده مصرف شود.
• دادن آسپرین به کودک: آسپرین در کودکان و نوجوانان مبتلا به بیماری ویروسی می‌تواند خطر سندرم ری را افزایش دهد. برای تب و درد کودک همیشه از داروهای تأییدشده مثل استامینوفن استفاده کن.
• اصرار به غذا خوردن: اجبار کودک به خوردن غذای سفت وقتی گلویش درد می‌کند، می‌تواند باعث بدتر شدن درد و بی‌میلی بیشتر شود؛ غذای نرم و مایعات کافی‌اند تا درد کاهش یابد.
• نادیده گرفتن اشتباهات رایج دارو دادن: دوز نادرست یا داروی نامناسب برای سن کودک از خطاهای شایع والدین است؛ همیشه دستورالعمل دقیق را رعایت کن. فهرست کامل این خطاها را در مقاله اشتباهات رایج والدین در دارو دادن به کودکان بخوان.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟

در نوزادان زیر ۳ ماه، هرگونه تب باید فوراً بررسی شود. در سنین بالاتر، اگر گلودرد با علائم هشداردهنده زیر همراه باشد، بدون تأخیر با پزشک تماس بگیر.

• نوزاد زیر ۳ ماه دارای هر درجه‌ای از تب باشد.
• مشکل در بلع آب دهان یا آبریزش دهانِ شدید و ناگهانی (احتمال تورم شدید گلو).
• مشکل در تنفس، صدای خس‌خس یا نفس‌کشیدن با دهان باز به‌طور غیرعادی.
• امتناع کامل از خوردن یا نوشیدن و کاهش محسوس تعداد پوشک خیس (نشانه کم‌آبی بدن).
• تب بالا و مداوم بیش از ۲ تا ۳ روز، یا گلودرد بیش از یک هفته بدون بهبود.
• راش پوستی همراه با گلودرد و تب.
• بی‌قراری شدید، خواب‌آلودگی غیرعادی یا کاهش سطح هوشیاری کودک.

پرسش‌های پرتکرار درباره گلودرد کودک و نوزاد

آیا نوزاد هم می‌تواند گلودرد استرپتوکوکی بگیرد؟

بله، اما بسیار نادر است. نوزادان و کودکان زیر ۳ سال به‌ندرت به این عفونت مبتلا می‌شوند و حتی در صورت ابتلا، معمولاً عوارض جدی نشان نمی‌دهند و نیازی به تست یا آنتی‌بیوتیک ندارند؛ مراقبت حمایتی کافی است.

گلودرد کودک چند روز طول می‌کشد؟

گلودرد ناشی از سرماخوردگی ویروسی معمولاً ۳ تا ۵ روز طول می‌کشد و به‌تدریج بهبود می‌یابد. اگر بیش از یک هفته ادامه یافت یا بدتر شد، بهتر است با پزشک کودک مشورت کنی.

چطور بفهمم نوزادم گلودرد دارد؟

چون نوزاد نمی‌تواند دردش را بگوید، باید به نشانه‌های غیرمستقیم توجه کنی: بی‌قراری، امتناع یا مکث مکرر هنگام شیر خوردن، گریه هنگام بلع، خواب ناآرام و گاهی افزایش آبریزش دهان.

آیا برای گلودرد کودک همیشه به آنتی‌بیوتیک نیاز است؟

نه. بیشتر گلودردها ویروسی‌اند و آنتی‌بیوتیک هیچ اثری روی آن‌ها ندارد. آنتی‌بیوتیک فقط زمانی تجویز می‌شود که پزشک عفونت باکتریایی (مثل استرپتوکوک) را تأیید کرده باشد.

آیا عسل برای گلودرد نوزاد بی‌خطر است؟

خیر، برای نوزاد زیر ۱۲ ماه هرگز نباید عسل استفاده شود، چون خطر بوتولیسم شیرخوارگی وجود دارد. برای کودکان بالای یک سال، یک قاشق چای‌خوری عسل می‌تواند به‌عنوان تسکین‌دهنده‌ی طبیعی مفید باشد.

تفاوت گلودرد ویروسی و استرپتوکوکی چیست؟

گلودرد ویروسی معمولاً با آبریزش بینی، سرفه و تب خفیف همراه است و به‌تدریج شروع می‌شود. گلودرد استرپتوکوکی اغلب ناگهانی، با تب بالاتر و بدون علائم سرماخوردگی ظاهر می‌شود و در کودکان مدرسه‌ای شایع‌تر است.

آیا ورم لوزه با گلودرد معمولی فرق دارد؟

بله. ورم لوزه معمولاً گلودرد شدیدتر، مشکل بیشتر در بلع و گاهی بوی بد دهان ایجاد می‌کند. اگر لوزه‌های کودک بزرگ، قرمز یا دارای لکه‌های سفید هستند، بهتر است پزشک آن را بررسی کند.

جمع‌بندی

گلودرد در کودک و نوزاد در بیشتر موارد ناشی از یک ویروس ساده‌ی سرماخوردگی است و طی چند روز خودبه‌خود بهبود می‌یابد. چون نوزاد نمی‌تواند دردش را بگوید، باید از روی بی‌قراری، امتناع از شیر خوردن یا گریه هنگام بلع آن را تشخیص داد. عفونت استرپتوکوکی در سنین زیر ۳ سال بسیار نادر است و معمولاً نیازی به تست یا آنتی‌بیوتیک ندارد.

با مسکن مناسب سن، مایعات فراوان، غذای نرم و استراحت می‌توانی بیشتر موارد را در خانه مدیریت کنی. فقط اگر بلع یا تنفس کودک مختل شد، تب در زیر ۳ ماهگی رخ داد، یا علائم هشداردهنده‌ی دیگری دیدی، بدون تأخیر با پزشک تماس بگیر.

مقالات بعدی

آبریزش بینی نوزاد؛ علت، رنگ آبریزش و درمان خانگی

مشاهده قبلی ۱۴۰۵/۰۴/۲۱

ویروس RSV در نوزادان؛ علائم خطرناک و مراقبت

۱۴۰۵/۰۴/۲۱

مشاهده بعدی