است. اسرار پوشک کودک می‌تواند بی‌نهایت گیج کننده و جذاب باشد، به خصوص در ماه‌های اولیه زندگی. دکتر آدام‌ هارت،، استاد ارتباطات علمی‌ در دانشگاه گلاسترشایر در انگلستان و نویسنده کتاب The Life of Poo، می‌گوید: «بچه‌ها گاهی اوقات مدفوع عجیبی تولید می‌کنند، درست مانند بزرگسالان.

اگر نوزاد تازه متولد شده دارید، رنگ‌ها، بافت‌ها و دفعات مدفوع نوزاد واقعاً می‌تواند در ارزیابی سلامت نوزاد کمک زیادی به شما بکند. شما ساعت‌های زیادی را صرف تماشای مدفوع و تمیز کردن آن خواهید کرد، بنابراین مهم است که بدانید چه چیزی طبیعی است و چه چیزی طبیعی نیست.

مکونیوم: اولین مدفوع کودک شما

وقتی اولین پوشک‌هایی را از نوزاد تازه متولد شده جدا می‌کنید، با چیزی شبیه قیر چسبناک و سبز مایل به سیاه روبرو می‌شوید. این اولین اجابت مزاج کودک شما است که به نام مکونیوم شناخته می‌شود، که مخلوطی از مایع آمنیوتیک، صفرا، مخاط، لانوگو، سلول‌های پوستی و غیره است. بیشتر نوزادان برای دفع مکونیوم تا زمانی که به دنیا می‌آیند صبر می‌کنند (اگر چه ممکن است قبل از تولد دفع مکونیوم اتفاق بیفتد). معمولاً مکونیوم ساعت‌ها در روده کودک می‌ماند و چند ساعت و یا روز بعد از تولد از بدن نوزاد خارج می‌شود.

رنگ مدفوع نوزاد

رنگ مدفوع نوزاد در ماه‌های اولیه می‌تواند طیف وسیعی داشته باشد و هر رنگ ممکن است معنای خاصی داشته باشد. به طور کلی رنگ‌های زرد، قهوه‌ای و سبز در اکثر موارد طبیعی تلقی می‌شوند، در حالی که رنگ‌های قرمز، سیاه یا سفید می‌تواند نگران‌کننده باشد . در ادامه رایج‌ترین رنگ‌های مدفوع نوزاد را بررسی می‌کنیم:

رنگ قرمز مدفوع نوزاد

مدفوع به رنگ قرمز روشن نیز هشداردهنده است، زیرا می‌تواند نشان‌دهنده وجود خون تازه در مدفوع باشد. وجود رگه‌های قرمز خون روی مدفوع یا پوشک ممکن است ناشی از ترک‌های جزئی مقعد (به دلیل یبوست و مدفوع سفت) باشد که مقدار خون کم و به صورت رگه‌ای است . در این موارد بهتر است یبوست نوزاد برطرف شود تا مشکل تشدید نگردد. اما اگر خون در مدفوع بیشتر از فقط یک رگه کوچک باشد (مثلاً چندین رگه یا تکه‌های خونی قابل‌مشاهده)، باید سریعاً نوزاد را نزد پزشک ببرید. عوامل بی‌ضرری مانند خوردن چغندر یا برخی رنگ‌های خوراکی نیز می‌تواند مدفوع را موقتاً قرمز کند، اما والدین باید همواره احتمال وجود خون را در نظر بگیرند. به طور کلی، مشاهده هرگونه خون واضح در پوشک نوزاد نیازمند توجه پزشکی فوری است تا علت آن (از جمله آلرژی‌های غذایی، عفونت روده‌ای یا مشکلات دیگر) بررسی شود.

رنگ زرد مدفوع نوزاد

مدفوع زرد رنگ یکی از معمول‌ترین رنگ‌ها در نوزادان است. نوزادان شیر مادرخوار اغلب مدفوعی زرد مایل به خردلی دارند که بافت آن شُل و حاوی ذرات دانه‌دانه (شبیه خردل) است . این حالت به‌خصوص در هفته‌های اول زندگی طبیعی است و نشان‌دهنده گوارش سالم شیر مادر است. مدفوع زرد معمولاً بوی تند و بدی ندارد و والدین را نگران نمی‌کند. بنابراین مدفوع زرد و دانه‌دانه در یک نوزاد شیرخوار علامتی از تغذیه مناسب و هضم خوب شیر است.

رنگ سبز مدفوع نوزاد

مدفوع سبز نیز در نوزادان نسبتاً شایع و در بسیاری موارد طبیعی است . دلایل مختلفی می‌تواند باعث سبز شدن مدفوع شود. در روزهای اول پس از تولد، مدفوع نوزاد از سیاه (مکونیوم) به سبزرنگ تغییر می‌کند که به آن مدفوع انتقالی می‌گویند. همچنین مدفوع نوزاد ممکن است به علت دریافت شیر اولیه‌ی پرلاکتوز (Foremilk) کمی سبز و حتی کف‌آلود شود؛ این حالت بیشتر در نوزادان شیر مادرخوار دیده می‌شود که زود از یک سینه به سینه دیگر منتقل می‌شوند و بخش چرب‌تر شیر (هایندمیلک) را کمتر دریافت می‌کنند. در چنین شرایطی، توصیه می‌شود مادر هر بار یک سینه را کامل تخلیه کند تا نوزاد به قسمت‌های پایانی و پرچرب شیر دست یابد. از سوی دیگر، مصرف قطره یا شیرخشک‌های حاوی آهن نیز می‌تواند رنگ مدفوع را سبز تیره کند که جای نگرانی ندارد. به طور خلاصه، طیف‌های مختلف سبز معمولاً مشکلی ندارند مگر اینکه همراه با علائم دیگری باشد (مثلاً تغییر رفتار نوزاد یا وجود علامت بیماری) که در آن صورت باید با پزشک مشورت شود .

رنگ سیاه مدفوع نوزاد

مدفوع سیاه در نوزاد دو حالت دارد. حالت اول مکونیوم است که مدفوع نخستین نوزاد بلافاصله پس از تولد بوده و رنگ آن سیاه مایل به سبز و قیری‌شکل است. مکونیوم طبیعی است و طی یکی دو روز اول دفع می‌شود. اما پس از چند روز اول، مشاهده مدفوع کاملاً سیاه یک علامت هشدار است. اگر نوزادی که بیشتر از ۳ روز از تولدش گذشته مدفوع سیاه (یا بسیار تیره) دفع کند، ممکن است نشان‌دهنده حضور خون هضم‌شده در دستگاه گوارش او باشد. این وضعیت که ملنا نام دارد می‌تواند ناشی از خونریزی در دستگاه گوارش نوزاد باشد و نیاز به بررسی فوری پزشکی دارد. البته گاهی اگر مادر در دوران شیردهی دچار ترک و خونریزی از نوک سینه باشد و نوزاد مقداری خون بلعیده باشد، مدفوع می‌تواند تیره شود که معمولاً خطرناک نیست؛ با این حال تشخیص علت دقیق مدفوع سیاه بر عهده پزشک است و نباید سرسری گرفته شود.

رنگ سفید مدفوع نوزاد

مدفوع کاملاً کم‌رنگ، سفید، خاکستری یا شبیه‌رنگ گچ یکی از نگران‌کننده‌ترین علائم است. این رنگ به این معناست که صفرا به میزان کافی به روده نوزاد ترشح نمی‌شود. صفرا ماده‌ای است که معمولاً رنگ قهوه‌ای و زرد به مدفوع می‌دهد؛ بنابراین بی‌رنگ بودن مدفوع ممکن است نشان‌دهنده‌ی یک مشکل جدی کبدی یا کیسه صفرا (مانند انسداد مجاری صفراوی) باشد. در صورت مشاهده مدفوع سفید یا خاکستری در پوشک نوزاد، باید فوراً به پزشک مراجعه کنید. پزشک احتمالاً برای بررسی عملکرد کبد و مسیر صفراوی نوزاد آزمایش‌هایی انجام خواهد داد چون این علامت را نباید نادیده گرفت. البته یادآور می‌شود مصرف برخی داروها یا مکمل‌ها نیز می‌تواند مدفوع را کم‌رنگ کند، اما تشخیص علت بر عهده پزشک است.

رنگ قهوه‌ای مدفوع نوزاد

مدفوع قهوه‌ای‌رنگ نشانه عملکرد عادی گوارش و حضور صفرا در دستگاه گوارش است. این رنگ معمولاً در نوزادان شیرخشک‌خوار بیشتر دیده می‌شود. مدفوع نوزادانی که با شیرخشک تغذیه می‌شوند اغلب رنگ زرد کمرنگ تا قهوه‌ای‌تان دارد و ممکن است رگه‌هایی از سبز نیز در آن دیده شود. این مدفوع نسبت به نوزاد شیرمادرخوار کمی سفت‌تر است و قوام آن می‌تواند شبیه کره بادام‌زمینی یا خمیر نرم باشد. بوی مدفوع شیرخشک‌خوار نیز معمولاً قوی‌تر و تندتر است. به طور کلی، رنگ‌های طیف قهوه‌ای (شامل قهوه‌ای روشن تا تیره) در پوشک نوزاد طبیعی محسوب می‌شوند و نشان‌دهنده گوارش عادی است.

راهنمای تصویری مدفوع نوزاد

تغییرات بافتی مدفوع نوزاد: آبکی، پوره‌ای، سفت، دانه‌دانه، کف‌آلود

علاوه بر رنگ، بافت و قوام مدفوع نوزاد نیز می‌تواند اطلاعات مهمی درباره سلامت او بدهد. بافت مدفوع در نوزادان از حالت کاملاً آبکی تا خمیری و حتی نسبتاً سفت متغیر است. در ادامه، انواع متداول بافت‌های مدفوع و معنی آنها بررسی شده است:

مدفوع آبکی

مدفوع آبکی (خیلی شل و حاوی آب زیاد) معمولاً نشان‌دهنده اسهال است . البته مدفوع نوزادان به طور طبیعی نسبت به بزرگسالان شل‌تر است، اما اگر مدفوع کاملاً روان و مانند آب شود و دفعات آن بیشتر از حد معمول گردد، می‌تواند نشانه عفونت روده‌ای یا عدم تحمل غذایی باشد . اسهال در نوزادان خطرناک است زیرا ممکن است به سرعت باعث کم‌آبی بدنشان شود . اگر نوزاد شیرخوار به طور ناگهانی دفع مدفوع بسیار آبکی و مکرر داشت، خصوصاً اگر علائمی چون بی‌حالی یا تب نیز مشاهده شد، باید با پزشک تماس گرفت. سایر دلایل احتمالی مدفوع آبکی می‌تواند حساسیت غذایی، عوارض آنتی‌بیوتیک‌ها یا نوشیدن آبمیوه بیش از حد (در کودکان بزرگ‌تر) باشد . در هر صورت، اسهال شدید نیاز به ارزیابی پزشکی دارد، به‌ویژه در نوزادان کوچک‌تر از ۶ ماه.

مدفوع نرم و پوره‌ای

مدفوع نرم با قوام پوره‌ای یا خمیری شکل، در نوزادان امری طبیعی است. مدفوع بیشتر نوزادان در ماه‌های اول زندگی چیزی بین آبکی و خمیری است و اغلب با اصطلاح «پوره سیب» از نظر قوام مقایسه می‌شود . نوزادان شیر مادرخوار معمولاً مدفوعی نرم‌تر و شل‌تر دارند که ممکن است حتی تا حدی روان به نظر برسد، در حالی که مدفوع نوزاد شیرخشک‌خوار اندکی سفت‌تر و خمیری‌تر است . با این حال، هر دو حالت در محدوده طبیعی قرار می‌گیرد؛ مدفوع نوزاد حتی می‌تواند حالت شُل و نیمه‌مایع داشته باشد و این به خودی خود دلیلی بر اسهال نیست مگر آنکه نسبت به الگوی عادی نوزاد بسیار روان‌تر یا بیش از حد مکرر باشد . به طور کلی، مدفوعی که قوامی شبیه ماست چکیده، پوره یا کره بادام‌زمینی داشته باشد برای نوزاد طبیعی محسوب می‌شود .

مدفوع سفت یا خشک (مدفوع یبوست)

اگر مدفوع نوزاد به شکل گلوله‌های سفت، خشک یا با سختی دفع شود، نشان‌دهنده یبوست است. مدفوع سفت در نوزاد می‌تواند به این معنی باشد که بدن او آب زیادی از مدفوع جذب کرده یا نوزاد مایعات کافی دریافت نمی‌کند . نشانه‌های یبوست در نوزاد شامل زور زدن شدید هنگام دفع، قرمز شدن صورت، ناراحتی و مدفوع خشک و تکه‌تکه است . در چنین شرایطی ممکن است کمی خون به صورت رگه در پوشک دیده شود که ناشی از خراش‌های کوچک مقعد است . عوامل مختلفی می‌توانند موجب یبوست شوند، از جمله کمبود مایعات، تغییر در رژیم (مثلاً شروع غذای کمکی جامد) یا حساسیت‌های غذایی . اگر نوزاد شما دچار مدفوع سفت و یبوست شده است، مشورت با پزشک توصیه می‌شود؛ پزشک می‌تواند راهکارهایی ساده مانند تغییراتی در تغذیه نوزاد یا مادر (در صورت شیردهی) یا مصرف مایعات اضافی را پیشنهاد دهد . به یاد داشته باشید، تا زمانی که مدفوع نوزاد نرم است، حتی اگر چند روز یک‌بار دفع کند، یبوست محسوب نمی‌شود.

مدفوع دانه‌دانه (دانه‌دار)

وجود ذرات ریز و شبیه دانه در مدفوع نوزاد، به‌ویژه در نوزاد شیر مادرخوار، امری عادی است. این دانه‌های زرد مایل به سفید در واقع قطعات هضم‌شده چربی و پروتئین شیر مادر هستند که به صورت دانه‌های خردلی در مدفوع ظاهر می‌شوند . مدفوع دانه‌دانه نشانه آن است که نوزاد بخش‌های چرب‌تر شیر را دریافت کرده و هضم نموده است. بنابراین اگر پوشک نوزاد شیرمادرخوار شما پر از لکه‌ها و دانۀ خردلی شکل بود نگران نشوید؛ این مدفوع دانه‌دانه زرد همان الگوی طبیعی مدفوع در نوزادان شیرخوار است. در مقابل، مدفوع نوزاد شیرخشک‌خوار معمولاً یکدست‌تر و بدون ذرات دانه‌ای است و بافت همگن‌تری دارد .

مدفوع کف‌آلود (حباب‌دار)

مدفوع کف‌آلود یا حباب‌دار، حالتی است که ممکن است والدین را نگران کند. این نوع مدفوع معمولاً به رنگ سبز روشن دیده می‌شود و با حباب‌های هوا یا کف همراه است. شایع‌ترین علت مدفوع کف‌آلود در نوزاد شیرخوار، دریافت مقدار زیادی شیر اولیه (لاکتوز بیشتر و چربی کمتر) در هر وعده است . وقتی مادر پیش از تخلیه کامل یک سینه، شیردهی را به سینه دیگر منتقل کند، نوزاد بیش از حد لاکتوز دریافت می‌کند که می‌تواند باعث مدفوع سبز و کف‌آلود شود . این مسئله با تنظیم شیردهی (تخلیه کامل یک سینه قبل از تعویض) قابل حل است. از طرف دیگر، برخی عفونت‌های ویروسی نیز می‌توانند مدفوع را سبز روشن و کف‌آلود کنند؛ بنابراین اگر مدفوع کف‌آلود با بی‌قراری یا علائم دیگر همراه شد، با پزشک تماس بگیرید . به طور خلاصه، مقدار کمی مدفوع کف‌آلود در نوزاد شیرخوار که حال عمومی خوبی دارد معمولاً نگران‌کننده نیست، اما تکرر این حالت یا همراهی آن با نشانه‌های بیماری نیاز به بررسی دارد.

دفعات طبیعی دفع مدفوع در سنین مختلف نوزادی (از بدو تولد تا یک سالگی)

الگوی دفع مدفوع نوزاد در طی ماه‌های اول زندگی تغییرات قابل توجهی دارد. دانستن حدود دفعات طبیعی دفع در سنین مختلف به والدین کمک می‌کند تا تشخیص دهند چه زمانی دفع کم یا زیاد شده و نیاز به مشورت با پزشک دارد. باید توجه داشت که هر نوزادی الگوی مخصوص به خود را دارد، اما موارد زیر راهنمایی کلی در مورد دفعات دفع مدفوع است:

نوزاد تازه متولد شده (هفته اول زندگی)

در روزهای آغازین پس از تولد، نوزاد مکونیوم (مدفوع اولیه سیاه و چسبناک) را دفع می‌کند که معمولاً طی ۲۴-۴۸ ساعت اول خارج می‌شود . پس از آن، دفعات دفع به سرعت افزایش می‌یابد. بسیاری از نوزادان در پایان هفته اول زندگی روزانه ۵ تا ۱۰ بار مدفوع می‌کنند . در واقع ممکن است تقریباً پس از هر بار شیردهی، پوشک نوزاد کثیف شود . این امر به ویژه در نوزادان شیر مادرخوار دیده می‌شود که هر بار بعد از تغذیه روده‌هایشان تحریک می‌شود. دفعات زیاد دفع در هفته‌های اول نشانه آن است که نوزاد به خوبی شیر دریافت می‌کند و دستگاه گوارش او در حال تطابق با زندگی خارج رحمی است.

یک تا شش هفتگی

در چند هفته‌ی اول، دفعات مدفوع همچنان نسبتاً بالا است (روزانه چندین نوبت)، اما به تدریج ممکن است روند کاهشی پیدا کند. حوالی ۴ تا ۶ هفتگی، برخی نوزادان (به‌ویژه شیرمادرخوار) الگوی دفعشان تغییر می‌کند و ممکن است بدون دفع روزانه نیز چند روز را سپری کنند . برای مثال، نوزادی که قبلاً روزی چند بار مدفوع داشت ممکن است از حدود ۶ هفتگی هر ۲-۳ روز یا حتی یک بار در هفته مدفوع کند . این وضعیت در صورتی که نوزاد بی‌قراری نکند و مدفوعش نرم باشد طبیعی است . نوزادان شیرخشک‌خوار در این سن معمولاً همچنان روزی حداقل یک بار مدفوع دارند، اما این یک قانون مطلق نیست و ممکن است الگوهای متفاوتی مشاهده شود . نکته مهم این است که اگر کاهش دفعات دفع همراه با نرم ماندن مدفوع و رشد مناسب نوزاد باشد، جای نگرانی نیست .

دو تا شش ماهگی

در این بازه زمانی، بسیاری از نوزادان الگوی نسبتاً ثابت‌تری پیدا می‌کنند. طبق تجربیات بالینی، بیشتر نوزادان شیرخوار تا حدود ۲ تا ۳ ماهگی شاید هر روز یا یک روز در میان مدفوع کنند . برخی نوزادان شیر مادرخوار ممکن است همچنان چند روز یک‌بار دفع داشته باشند (که اگر مدفوع‌شان نرم باشد، اشکالی ندارد) . نوزادان شیرخشک‌خوار غالباً روزانه یک تا دو بار مدفوع می‌کنند . در این سن، تغییر الگوی دفع نسبت به دوره نوزادی (مثلاً از چندبار در روز به یک‌بار در روز) طبیعی است، به شرط اینکه قوام مدفوع طبیعی باشد و نوزاد علائم ناراحتی نداشته باشد. والدین باید به علائم همراه توجه کنند؛ در صورت وجود بی‌قراری، زور زدن شدید یا تغییر غیرعادی در بافت مدفوع، مشورت پزشکی لازم است.

شش تا دوازده ماهگی

با شروع غذای کمکی در حوالی ۶ ماهگی، ویژگی‌های مدفوع نوزاد تغییر قابل ملاحظه‌ای می‌کند. مدفوع به تدریج سفت‌تر و شکل‌دارتر می‌شود و بوی آن شدیدتر خواهد شد. هنگام شروع غذاهای جامد، ممکن است تکه‌های غذایی هضم‌نشده (مثلاً تکه‌های کوچک سبزیجات یا دیگر مواد) در مدفوع دیده شود که طبیعی است. دفعات دفع در این دوره معمولاً کمتر از قبل می‌شود و بسیاری از شیرخواران روزانه یک‌بار یا یک روز در میان مدفوع دارند . البته برخی از کودکان ممکن است هر ۲-۳ روز یک‌بار دفع کنند که در صورت نرم بودن مدفوع و نبودن علائم یبوست، مشکلی ندارد. با نزدیک شدن به یک‌سالگی، مدفوع کودک از نظر قوام به مدفوع افراد بزرگسال شبیه‌تر می‌شود؛ یعنی شکل استوانه‌ای نرم پیدا می‌کند و دفعات معمول آن روزانه حدود یک‌بار است. نکته مهم: پس از شروع غذای کمکی، مصرف برخی خوراکی‌ها می‌تواند به طور موقت رنگ مدفوع را تغییر دهد (مثلاً هویج، چغندر یا اسفناج ممکن است رنگ نارنجی یا سبز بدهند) ، که معمولاً جای نگرانی ندارد.

به طور خلاصه، دفعات دفع در نوزادان می‌تواند از هر بار شیردهی تا هفته‌ای یک‌بار متغیر باشد و هر دو حالت می‌تواند طبیعی باشد. آن‌چه اهمیت دارد راحتی نوزاد، نرم بودن مدفوع و روند رشد طبیعی اوست. اگر نوزاد شما کمتر یا بیشتر از این محدوده‌ها مدفوع می‌کند ولی شاداب است و افزایش وزن مناسبی دارد، احتمالاً الگوی او طبیعی است. در مقابل، تغییر ناگهانی در الگوی دفع (مثلاً به یک‌باره چند روز بدون دفع همراه بی‌قراری، یا اسهال شدید) نیاز به توجه دارد.

تفاوت‌های مدفوع نوزاد شیرمادرخوار با نوزاد شیرخشک‌خوار

نوع تغذیه (شیر مادر در مقابل شیر خشک) تأثیر قابل ملاحظه‌ای بر خصوصیات مدفوع نوزاد دارد. آگاهی از این تفاوت‌ها به والدین کمک می‌کند طبیعی بودن وضعیت نوزاد خود را بهتر ارزیابی کنند:

• رنگ و ظاهر: نوزادان شیر مادرخوار معمولاً مدفوعی به رنگ زرد روشن یا خردلی دارند . این مدفوع اغلب دارای ذرات دانه‌دانه سفید یا زرد است که نشان‌دهنده هضم چربی شیر می‌باشد و بافت کلی آن شل و روان است . در مقابل، مدفوع نوزاد شیرخشک‌خوار معمولاً رنگ کدرتر و تیره‌تری دارد؛ غالباً زرد تیره، قهوه‌ای تان یا سبز زیتونی به نظر می‌رسد . مدفوع شیرخشک‌خوار یکدست‌تر بوده و ذرات دانه‌ای در آن دیده نمی‌شود. همچنین برخی انواع شیر خشک به خاطر آهن غنی‌شده ممکن است رنگ مدفوع را سبز تیره کنند که نگران‌کننده نیست .
• قوام (سفتی و بافت): مدفوع نوزاد شیرمادرخوار معمولاً نرم‌تر و شل‌تر است، تا حدی که برخی والدین آن را با اسهال اشتباه می‌گیرند در حالی که برای نوزاد طبیعی است . قوام مدفوع نوزاد شیر مادرخوار می‌تواند آبکی یا پوره‌ای باشد و به راحتی از پوشک جذب می‌شود. در مقابل، مدفوع نوزاد شیرخشک‌خوار به علت ترکیب متفاوت شیر خشک غلظت و سفتی بیشتری دارد . معمولاً بافت آن را شبیه کره بادام‌زمینی، ماست چکیده یا خمیر نرم توصیف می‌کنند . البته این مدفوع نباید به قدری سفت باشد که به شکل گلوله‌ای درآید؛ اگر چنین شد، ممکن است نشانه یبوست در نوزاد شیرخشک‌خوار باشد.
• بو: مدفوع نوزاد شیرمادرخوار بوی نسبتاً ملایمی دارد و زیاد تند نیست. بسیاری از والدین گزارش می‌کنند که بوی پوشک نوزاد شیرخوار «قابل تحمل‌تر» از بوی پوشک کودکان بزرگ‌تر است. در مقابل، مدفوع نوزاد شیرخشک‌خوار بودارتر و تندتر است . این به دلیل ترکیبات متفاوت شیر خشک و همچنین باقی‌مانده‌های بیشتر در روده نوزاد است که توسط باکتری‌ها تخمیر می‌شود. هرچند بوی بد مدفوع معمولاً نشانه بیماری نیست، ولی اگر بوی مدفوع نوزاد فوق‌العاده ناخوشایند و همراه با علائم دیگر (مانند اسهال یا خون) باشد، نیاز به بررسی دارد.
• دفعات دفع: نوزادان شیر مادرخوار معمولاً در هفته‌های اول زندگی دفعات دفع بیشتری دارند – حتی گاهی بعد از هر وعده شیر – اما پس از چند هفته ممکن است الگوی دفع آنها کمتر شود و برخی از آنها هر چند روز یک‌بار مدفوع کنند . در مقابل، نوزادان شیرخشک‌خوار از ابتدای تولد الگوی دفع منظم‌تری دارند؛ بسیاری از آنها معمولاً روزی یک‌بار مدفوع می‌کنند . البته این یک قاعده‌ی مطلق نیست و در عمل ممکن است هر نوزادی روال خاص خود را داشته باشد. مهم این است که نوزاد شیرخوار به ندرت دچار یبوست واقعی می‌شود مگر در موارد پزشکی نادر، در حالی که نوزاد شیرخشک‌خوار بیشتر مستعد یبوست است (به علت ترکیب شیر خشک و کم‌تحرک‌تر بودن مدفوع) . بنابراین در مواجهه با نوزاد شیرخشک‌خوار، والدین باید بیشتر مراقب علائم یبوست باشند و در صورت لزوم با پزشک مشورت کنند.

سازگاری مدفوع نوزاد

از آن جایی که نوزاد شما از رژیم غذایی کاملاً مایع استفاده می‌کند، دفع و خروج مدفوع نرم و لزج برای مدتی عادی خواهد بود. مدفوع کودک می‌تواند به غلیظی مانند کره بادام زمینی، ماست یا پنیر کوتیج باشد. مدفوع نوزادی که با شیر مادر تغذیه می‌شود معمولاً شبیه خردل است و زرد رنگ، با بافت دانه‌ای و قوام و غلظتی شبیه کشک. مدفوع نوزادانی که با شیر خشک تغذیه می‌شوند شبیه پودینگ است. مدفوع بیش از حد سفت می‌تواند نشان دهنده یبوست باشد، در حالی که مدفوع بیش از حد نرم یا آبکی می‌تواند نشان دهنده اسهال باشد.

بوی مدفوع نوزاد

بوی مدفوع کودک شما اغلب بازتاب مدت زمان باقی ماندن مدفوع در روده است. به طور کلی، هر چه مدفوع طولانی‌تر در میکروبیوم روده (محیط پر از باکتری) روده بماند، بوی آن بیشتر می‌شود.

رژیم غذایی کودک شما نیز بر بوی مدفوع او تأثیر می‌گذارد. مدفوع نوزادی که با شیر مادر تغذیه می‌شود بوی کمتری دارد، در حالی که بوی مدفوع نوزادانی که با شیر خشک تغذیه می‌شوند معمولاً بدبوتر است. با این حال، پوشک‌های مدفوع اولیه نوزاد نباید باعث فراری شدن اطرافیان شود. البته هنگامی‌ که غذاهای جامد را به رژیم غذایی کودک وارد می‌کنید، مسئله کاملاً متفاوت می‌شود.

به ندرت، بوی ترش یا بوی بد مدفوع نوزاد می‌تواند نشانه حساسیت یا عدم تحمل غذایی باشد. اگر فکر می‌کنید اجابت مزاج و مدفوع  کودک شما بسیار بدبو است، با پزشک اطفال خود صحبت کنید.

چگونه مدفوع نوزاد پس از شروع غذای جامد تغییر می‌کند؟

هنگامی ‌که کودک شما شروع به خوردن غذای جامد می‌کند (معمولاً بین ۴ تا ۶ ماهگی)، شکل و تعداد دفعات مدفوع او نیز شروع به تغییر می‌کند. در این زمان کودکان کمتر مدفوع دفع می‌کنند و مدفوع آن‌ها قوام بیشتری پیدا می‌کند. دکتر پیتمن توضیح می‌دهد: «بعضی از غذاها هضم نشده از روده عبور می‌کنند. این طبیعی است، زیرا نوزادان غذای خود را به خوبی نمی‌جوند و تمایل دارند غذا را به سرعت از طریق دستگاه گوارش پردازش کنند.»

اغلب توصیه می‌شود که اولین غذای کودک شما به طور طبیعی سرشار از آهن یا غنی شده با آهن باشد. در نتیجه، بسیاری از والدین غلات برنج غنی شده با آهن را پیشنهاد می‌کنند که می‌تواند باعث ایجاد یبوست شود. هر دو برنج و آهن مواد خوراکی هستند که می‌توانند باعث کند شدن حرکات روده و یبوست شوند.

اگر این موضوع برای کودک شما صادق است، می‌توانید از بلغور جو دوسر غنی شده با آهن استفاده کنید یا مصرف غلات برنج را به یک بار در روز محدود کنید و مقداری آلوی پوره شده را با آن مخلوط کنید. همچنین می‌توانید منابع آهن دیگری مانند گوشت، تخم مرغ یا لوبیا را انتخاب کنید.

در اولین سال تولد کودک شما، زمانی که او طیف وسیع تری از غذاهای جامد را می‌خورد، مدفوع دوباره شروع به تغییر می‌کند. دکتر براون می‌گوید، ممکن است متوجه شوید که بو، رنگ و بافت مدفوع در طول روز بسته به چیزی که کودک شما خورده است متفاوت است. به طور کلی، مدفوع کودک شروع به قهوه‌ای شدن و ضخیم شدن می‌کند و بیشتر شبیه مدفوع بزرگسالان می‌شود.

آیا کودک من یبوست دارد؟

اگر کودک شما ناراحت به نظر می‌رسد و پوشک خود را با چیزی ضخیم‌تر از قطر خمیر دندان یا شبیه تیله پر می‌کند، احتمالاً یبوست دارد. این مشکل به چند دلیل رخ می‌دهد. در نوزادان زیر ۴ ماه، معمولاً به این دلیل است که کودک شما مایعات کافی دریافت نمی‌کند، بنابراین با تشویق آنها به نوشیدن بیشتر شیر مادر یا شیر خشک، وضعیت را برطرف کنید. از پزشک خود برای مشاوره و گزینه‌های درمانی خاص مشورت بخواهید.

آیا کودک من اسهال دارد؟

اگر مدفوع کودک شما نازک، آبکی یا دارای رگه‌های مخاطی است و اغلب بیشتر از حد معمول مدفوع می‌کند احتمالاً کودک اسهال دارد. اسهال می‌تواند توسط آنتی بیوتیک‌ها ایجاد شود. مصرف میوه بیش از حد آب (که برای نوزادان زیر یک سال توصیه نمی‌شود)؛ آلرژی به شیر (که تا حدودی نادر است)؛ یا گاستروانتریت، یک بیماری ویروسی که منجر به استفراغ و اسهال می‌شود، دلایل اصلی بروز اسهال در کودکان هستند.

دکتر پیتمن می‌گوید: اگر کودک شما مدفوع شل دارد یا در مدفوع خود مخاط دارد، مهم است که او را با شیر مادر، شیر خشک یا محلول‌های الکترولیت اطفال هیدراته نگه دارید. اما اگر متوجه علائم کم آبی شدید مانند خشکی لب‌ها، چشم‌های گودافتاده یا فونتانل‌های فرورفته (نقاط نرم روی سر نوزاد) شدید فوراً با پزشک کودک خود تماس بگیرید.

چرا کودک من این قدر مدفوع می‌کند؟

ممکن است تعجب کنید که چرا کودک شما این قدر مدفوع می‌کند، به خصوص اگر کودک شما یکی از کودکانی است که بعد از هر بار شیر خوردن، اجابت مزاج دارد. اما مطمئن باشید در بیشتر موارد، این دفعات اجابت مزاج طبیعی است. دفع مکرر مدفوع نشانه این است که کودک خوب تغذیه شده است.

تعداد دفعات مدفوع کودک شما با رشد و توسعه سیستم گوارشی تغییر می‌کند. به عنوان مثال، نوزادان ممکن است چندین بار در روز مدفوع کنند در حالی که کودکان ۴ ماهه ممکن است فقط یک بار در روز یا یک بار در هفته مدفوع کنند. به جای تمرکز بر تعداد دفعات، باید قوام مدفوع کودک خود را بررسی کنید تا نشانه‌هایی که موید بروز مشکلات در سیستم گوارشی کودک را کشف کنید.

چه زمانی باید به خاطر مدفوع نوزاد با پزشک اطفال تماس گرفت؟

وقتی صحبت از مدفوع نوزاد می‌شود، والدین باید به دلایل زیر با پزشک تماس بگیرند:

• مدفوع نوزاد سفید است (نشانه‌ای که نشان می‌دهد کودک شما صفرا کافی تولید نمی‌کند)، سیاه است (که نشان دهنده خون هضم شده از معده یا روده کوچک است) یا حاوی رگه‌های قرمز رنگ است (ممکن است به معنای خون از روده بزرگ یا راست روده باشد).
• کودک شما هنگام مدفوع از درد جیغ می‌کشد یا خونریزی می‌کند.
• در مدفوع نوزاد مخاط می‌بینید که می‌تواند نشانه عفونت یا عدم تحمل غذایی باشد.
• مدفوع کودک شما پس از معرفی یک غذای جدید به شدت تغییر می‌کند که ممکن است نشان دهنده آلرژی غذایی باشد.
• مدفوع کودک شما تا سن یک سالگی هنوز بسیار روان است (اگر کودک شما اسهال دارد – مدفوع آبکی بیش از ۵ بار در روز – این را به پزشک خود نیز اطلاع دهید)
• فرزند شما اسهال داشته و علائم کم آبی دارد.

سخن آخر

اولین مدفوع کودک شما (مکونیوم یا مامیزه) پس از تولد شبیه قیر سیاه است و حاوی ذراتی است که همراه با مایع آمنیوتیک داخل رحم بلعیده است. یافتن مخاط در مدفوع نوزاد در این مرحله معمول است و ظاهر قهوه‌ای منظم‌تری به خود می‌گیرد. با این حال، چند تفاوت احتمالی وجود دارد: اگر به کودک خود شیر می‌دهید، مدفوع ممکن است زرد و مانند خردل آبکی باشد. اگر با شیر خشک تغذیه می‌کنید، مدفوع ممکن است مانند کره بادام زمینی برنزه و خمیری باشد. بعد از این که غذاهای جامد را به رژیم غذایی کودک اضافه کردید، ظاهر مدفوع ممکن است بسته به آن چه کودک شما می خورد متفاوت باشد.

منابع

• Mayo Clinic – Baby poop: What to expect. (بازبینی ۲۰۲۲بازبینی ) بیشتر بدانید

• Cleveland Clinic – Baby Poop Colors: What Do They Mean? (Health Essentials, 2024) بیشتر بدانید

• http://Kaiser Permanente (Healthwise) – Bowel Movements in Babies. (October 24, 2024) بیشتر بدانید

مقالات بعدی

رژیم غذایی مناسب برای مقابله با تنبلی تخمدان یا سندرمPCOS

مشاهده قبلی ۱۴۰۲/۰۹/۲۷

اثرات مضر بیسفنول آ (BPA) بر بدن

۱۴۰۲/۰۹/۲۸

مشاهده بعدی