آب مروارید مادرزادی چیست؟

پاسخ کوتاه

آب مروارید مادرزادی یعنی عدسی چشم نوزاد از بدو تولد یا در چند ماه اول زندگی، به‌جای شفاف بودن، کدر است. مهم‌ترین نشانه‌ی آن سفید یا خاکستری دیده شدن مردمک چشم (به‌جای سیاهی طبیعی آن) است. علت آن می‌تواند ژنتیکی، عفونت‌هایی مثل سرخجه در بارداری، یا نامشخص باشد. درمان اصلی جراحی زودهنگام است؛ هرچه تشخیص و عمل سریع‌تر انجام شود، احتمال حفظ بینایی سالم بیشتر است.

آب مروارید مادرزادی، یک نقص مادرزادی چشم است. نقص‌های مادرزادی تغییرات ساختاری هستند که در بدو تولد وجود دارند و می‌توانند تقریباً هر قسمت از بدن را تحت‌تأثیر قرار دهند. مشکلات مادرزادی ممکن است بر ظاهر بدن، عملکرد یا هر دو تأثیر بگذارند. نقایص مادرزادی می‌تواند باعث مشکلاتی در سلامت کلی، نحوه رشد یا عملکرد بدن شود.

آب مروارید مادرزادی، زمانی است که عدسی چشم در بدو تولد به جای شفاف شدن، کدر شود و دیدن را سخت کند. لنز بافتی در داخل چشم شماست که به تمرکز نور وارد شده به چشم شما کمک می‌کند. آب مروارید مادرزادی می‌تواند در یک یا هر دو چشم اتفاق بیفتد. اگر آب مروارید مادرزادی به موقع درمان نشود، می‌تواند باعث مشکلات بینایی در فرد شود.

بعضی از نوزادان با آب مروارید به دنیا می‌آیند و برخی در شش ماه اول زندگی خود به آن مبتلا می‌شوند. هنگامی که نوزادی با آب مروارید به دنیا می‌آید، به آن “آب مروارید مادرزادی” می‌گویند. اگر آب مروارید در شش ماه اول زندگی ایجاد شود، به آن “آب مروارید نوزادی” می‌گویند.

کودکان ممکن است در یک چشم (یک طرفه) یا هر دو (دو طرفه) آب مروارید داشته باشند. اکثر کودکان مبتلا به آب مروارید فقط در یک چشم معمولا بینایی خوبی در چشم دیگر دارند.

چند نوع آب مروارید مادرزادی وجود دارد؟

دو نوع آب مروارید مادرزادی وجود دارد؛

• سندرمی: این نوع بیماری زمانی اتفاق می‌افتد که آب مروارید مادرزادی همراه با سایر نقایص مادرزادی در کودک اتفاق می‌افتد. به‌عنوان مثال، برخی از نوزادان مبتلا به آب مروارید مادرزادی نیز دارای سندرم داون یا سندرم سرخجه مادرزادی هستند.
• غیرسندرمی: این زمانی است که آب مروارید مادرزادی تنها بیماری نوزاد است. البته آب مروارید مادرزادی در نوزادان نادر است، اما باید گفت آب مروارید در هر سنی ممکن است رخ دهد. آب مروارید در بزرگسالان 50 ساله و بالاتر شایع‌تر هستند.

سندرم داون، یک بیماری ژنتیکی است که شامل ترکیبی از نقایص مادرزادی مانند ناتوانی‌های ذهنی و رشدی، مشکلات قلبی، برخی از ویژگی‌های صورت و مشکلات شنوایی و بینایی است.

آب مروارید مادرزادی چگونه دیده می‌شود؟ (لکوکوریا)

مهم‌ترین نشانه‌ای که والدین معمولاً خودشان متوجه‌اش می‌شوند، سفید یا خاکستری دیده شدن مردمک چشم به‌جای سیاهی طبیعی آن است؛ به این حالت در اصطلاح پزشکی «لکوکوریا» گفته می‌شود. این حالت گاهی در عکس‌های فلاش‌دار هم قابل تشخیص است: به‌جای «چشم قرمز» معمول در عکس، یکی از چشم‌ها سفید یا کدر به نظر می‌رسد.

سایر نشانه‌هایی که ممکن است دیده شود شامل عدم دنبال‌کردن اشیا یا چهره‌ها با چشم مبتلا، لرزش سریع چشم (نیستاگموس)، و انحراف یا لوچی چشم است.

یک ترفند ساده‌ی خانگی برای غربالگری اولیه، بررسی عکس‌های نوزاد است: در عکس‌های معمولی با فلاش، مردمک هر دو چشم باید به‌طور یکسان قرمز دیده شود. اگر در یکی از چشم‌ها به‌جای انعکاس قرمز، یک لکه‌ی سفید یا خاکستری مشاهده کردید، این نشانه‌ی هشداردهنده‌ای است که باید هرچه سریع‌تر توسط چشم‌پزشک بررسی شود. البته این روش جایگزین معاینه‌ی تخصصی نیست و فقط یک ابزار کمکی برای توجه بیشتر والدین است.

چه چیزی باعث آب مروارید مادرزادی می‌شود

آیا می‌دانید چه چیزی باعث بروز آب مرواریدهای مادرزادی می‌شود. تحقیقات بیشتری در مورد علل این بیماری مورد‌نیاز است، اما برخی از دلایل بیماری ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• تغییرات در ژن‌ها یا کروموزوم‌ها: برخی از نوزادان به دلیل تغییرات در ژن‌هایشان (که جهش نیز نامیده می‌شود) یا تغییراتی در کروموزوم‌هایشان، نقص‌های مادرزادی دارند. ژن‌ها بخشی از سلول‌های بدن شما هستند که دستورالعمل‌هایی را برای نحوه رشد و عملکرد بدن ذخیره می‌کنند و از طریق والدین به فرزندان منتقل می‌شوند.
• آسیب در دوران بارداری: ضربه جسمی در دوران بارداری ممکن است باعث آسیب به چشم نوزاد در رحم شده و منجر به آب مروارید مادرزادی شود.
• هیپوگلیسمی در دوران بارداری: این زمانی است که سطح قند خون شما (که سطح گلوکز نیز نامیده می‌شود) بسیار پایین می‌آید. اگر دیابت دارید که تحت‌کنترل نیست، ممکن است دچار هیپوگلیسمی شوید.
• زایمان زودرس: زایمانی است که خیلی زود، قبل از هفته 37 بارداری اتفاق می‌افتد. نوزادان نارس مشکلات سلامتی بیشتری دارند و ممکن است نسبت به نوزادانی که دیرتر به دنیا می‌آیند نیاز به بستری طولانی‌تری در بیمارستان داشته باشند.
• ابتلا به عفونت در دوران بارداری: شما می‌توانید عفونت‌های خاصی را در دوران بارداری به کودک خود منتقل کنید که ممکن است باعث نقص مادرزادی و سایر مشکلات سلامتی در کودک شما شود.

سرخجه؛ شایع‌ترین علت عفونی آب مروارید مادرزادی

در میان همه‌ی عفونت‌هایی که می‌توانند در بارداری باعث آب مروارید مادرزادی شوند، سرخجه شناخته‌شده‌ترین و کلاسیک‌ترین علت است. اگر مادر در سه‌ماهه اول بارداری (به‌خصوص تا هفته دهم) به ویروس سرخجه مبتلا شود، احتمال بروز «سندرم سرخجه مادرزادی» (CRS) در نوزاد بسیار بالاست که آب مروارید یکی از شاخص‌ترین علائم آن است؛ در کنار آن ممکن است آب سیاه مادرزادی، ناشنوایی و نقص قلبی هم دیده شود.

خبر خوب این است که این علت کاملاً قابل پیشگیری است: واکسیناسیون MMR پیش از بارداری، تقریباً به‌طور کامل از بروز سندرم سرخجه مادرزادی جلوگیری می‌کند. سایر عفونت‌هایی که کمتر شایع اما ممکن است در این زمینه نقش داشته باشند عبارت‌اند از:

• عفونت‌های ناشی از ویروس‌های تبخال: گروهی از ویروس‌ها هستند که می‌توانند باعث عفونت‌های مختلف شوند. هنگامی که به ویروس تبخال آلوده می‌شوید، ویروس تا آخر عمر در بدن شما باقی می‌ماند.
• آنفولانزا: این یک ویروس است که می‌تواند باعث بیماری جدی شود. آنفولانزا به راحتی از فردی به فرد دیگر سرایت می‌کند.
• سرخک: ویروسی است که می‌تواند عوارض جدی برای سلامتی از جمله زایمان زودرس، ذات الریه، تورم در مغز و حتی مرگ ایجاد کند.

پیشگیری از آب مروارید مادرزادی

به‌طور کلی نمی‌توان از آب مروارید مادرزادی پیشگیری کرد. اما در ادامه کاری که می‌توانید برای کمک به کاهش خطر ابتلا به آب مروارید مادرزادی در کودک خود انجام دهید، آورده شده است:

• پیشگیری قبل از بارداری: یک معاینه قبل از بارداری انجام دهید. این یک معاینه پزشکی است که قبل از بارداری با ارائه دهنده مراقبت‌های دوران بارداری خود انجام می‌دهید تا از سلامت خود در هنگام بارداری مطمئن شوید.
• به‌روز بودن واکسیناسیون: مطمئن شوید که واکسن‌های شما، به‌ویژه واکسن سرخجه (MMR)، به روز هستند. قبل از بارداری در مورد واکسیناسیون‌های مورد نیاز خود با پزشک خود صحبت کنید.
• بررسی سابقه پزشکی خانواده: اگر شما، همسرتان، فرزندانتان یا یکی از اعضای خانواده‌تان نقص مادرزادی چشم دارید، ممکن است بخواهید به یک مشاور ژنتیک مراجعه کنید. در بسیاری از موارد، آب مروارید مادرزادی بدون هیچ‌گونه سابقه خانوادگی این بیماری رخ می‌دهد.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟

هرچه آب مروارید مادرزادی زودتر تشخیص و درمان شود، احتمال رشد طبیعی بینایی کودک بیشتر است. در صورت مشاهده‌ی هرکدام از نشانه‌های زیر، همان روز با چشم‌پزشک کودکان تماس بگیرید:

• مردمک چشم سفید، خاکستری یا کدر به‌نظر می‌رسد (به‌خصوص در عکس‌های فلاش‌دار)
• نوزاد چشم‌ها یا چهره‌ی شما را دنبال نمی‌کند یا تماس چشمی برقرار نمی‌کند
• لرزش سریع و غیرارادی چشم‌ها (نیستاگموس)
• انحراف یا لوچی مداوم یکی از چشم‌ها بعد از چهار ماهگی
• سابقه‌ی ابتلای مادر به سرخجه یا سایر عفونت‌های ذکرشده در دوران بارداری

آب مروارید مادرزادی و سایر مشکلات بینایی

بدون مداخله اولیه، آب مروارید مادرزادی باعث “تنبلی چشم” یا آمبلیوپی می‌شود. این عارضه می‌تواند منجر به سایر مشکلات چشمی مانند نیستاگموس، استرابیسم و ​​ناتوانی در نگاه کردن به اشیا شود.

چنین مشکلاتی می‌تواند عمیقاً بر توانایی یادگیری، شخصیت و حتی ظاهر کودک تأثیر بگذارد و در نهایت کل زندگی کودک را تحت تأثیر قرار دهد. به این علت، مطمئن شوید که کودک شما در سن 6 ماهگی، سه سالگی و یک بار دیگر قبل از شروع مدرسه یک معاینه معمول چشم را انجام دهد؛ برای آشنایی با روند طبیعی رشد بینایی در این سنین، مقاله روند تکامل چشم در نوزادان را هم بخوانید.

درمان آب مروارید

کودکان مبتلا به آب مروارید نیاز به مراقبت زودهنگام و منظم توسط چشم پزشک کودکان دارند. درمان زودهنگام مهم است، زیرا می‌تواند از دست دادن بینایی جلوگیری کند و برای رشد مناسب چشم کودک موثر باشد.

این درمان بستگی به این دارد که آیا آب مروارید بر بینایی کودک تأثیر می‌گذارد یا خیر. نوزاد مبتلا به آب مروارید کم که بینایی او را تحت‌تأثیر قرار نمی‌دهد ممکن است فقط به معاینات منظم چشم‌پزشک کودکان نیاز داشته باشد، به‌خصوص اگر آب مروارید در هر دو چشم باشد. اما اکثر نوزادان مبتلا به آب مروارید به درمان خاصی نیاز دارند که ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• عمل جراحی: اکثر نوزادان مبتلا به آب مروارید مادرزادی نیاز به جراحی دارند. در حین جراحی، یک چشم‌پزشک اطفال که در جراحی آب مروارید مادرزادی تخصص دارد، بریدگی کوچکی در چشم کودک شما ایجاد می‌کند و عدسی کدر را برمی‌دارد. برخی از نوزادان مبتلا به آب مروارید ممکن است به جراحی اضافی نیاز داشته باشند.
• لنزهای تماسی: پس از برداشتن آب مروارید از یک یا هر دو چشم، می‌توان از لنزهای تماسی ویژه برای کمک به دید کودک استفاده کرد.
• لنز داخل‌چشمی: این یک لنز پلاستیکی ویژه است که جراح در حین جراحی در چشم کودک شما قرار می‌دهد و جایگزین لنز اصلی می‌شود. محققان هنوز در حال بررسی استفاده از لنزهای داخل چشمی در نوزادان هستند، اما مطالعات نتایج مثبتی را نشان داده است. این جراحی معمولا در سن 1 سالگی یا بالاتر انجام می‌شود.

بسیاری از نوزادان نیاز به استفاده از عینک همراه با یک لنز تماسی یا یک لنز داخل چشمی دارند. برخی از کودکان فقط به عینک نیاز دارند، به‌خصوص اگر آب مروارید از هر دو چشم آنها برداشته شده باشد و در استفاده از لنزهای تماسی مشکل داشته باشند.

بعد از جراحی آب مروارید چه اتفاقی می‌افتد؟

پس از عمل، چشم کودک شما در روز اول کمی دردناک خواهد بود. بیمارستان به شما قطره های چشمی می‌دهد تا هر دو تا چهار ساعت یکبار در چشم فرزندتان بریزید که به جلوگیری از التهاب یا عفونت کمک می‌کند. پس از جراحی آب مروارید، معمولاً قطره چشمی را به مدت یک یا دو ماه در چشم کودک خود قرار می‌دهید تا به روند بهبودی کمک کند. بیمارستان همچنین ممکن است برای کمک به هر دردی برای اولین شب بعد از جراحی دارو یا قرص بدهد.

چشم پزشک، بهبودی پس از جراحی را زیر نظر خواهد داشت و پیشرفت را بررسی می‌کند. آنها همچنین در مورد نحوه استفاده از هر دارو یا قطره چشمی به شما توصیه می‌کنند.

پرسش‌های پرتکرار درباره آب مروارید مادرزادی

چطور بفهمیم نوزاد آب مروارید مادرزادی دارد؟

مهم‌ترین نشانه، سفید یا خاکستری دیده شدن مردمک چشم به‌جای سیاهی طبیعی آن است (لکوکوریا)، که گاهی در عکس‌های فلاش‌دار بهتر دیده می‌شود. عدم دنبال‌کردن اشیا با چشم و لرزش چشم هم می‌تواند نشانه باشد.

آیا آب مروارید مادرزادی همیشه نیاز به جراحی دارد؟

نه همیشه. اگر آب مروارید کوچک باشد و بینایی را مختل نکند، ممکن است فقط پیگیری منظم کافی باشد. اما اکثر موارد قابل‌توجه به جراحی برای برداشتن عدسی کدر نیاز دارند.

آیا سرخجه‌ی مادر همیشه باعث آب مروارید در نوزاد می‌شود؟

خیر، اما خطر بسیار بالاست. اگر مادر در سه‌ماهه اول بارداری به سرخجه مبتلا شود، بخش زیادی از نوزادان دچار سندرم سرخجه مادرزادی می‌شوند که آب مروارید یکی از شایع‌ترین جلوه‌های آن است. واکسیناسیون پیش از بارداری این خطر را تقریباً حذف می‌کند.

بعد از جراحی، بینایی کودک چقدر خوب می‌شود؟

با جراحی زودهنگام (معمولاً پیش از چند ماهگی) و پیگیری منظم بعد از عمل (لنز یا عینک)، بسیاری از کودکان بینایی مفیدی به‌دست می‌آورند. تأخیر در تشخیص یا درمان، خطر تنبلی چشم دائمی را افزایش می‌دهد؛ به همین دلیل پزشکان معمولاً روی «هفته‌های طلایی» اول زندگی برای انجام جراحی تأکید زیادی دارند.

آیا آب مروارید مادرزادی ممکن است دوباره برگردد؟

بعد از برداشتن عدسی کدر، خودِ آب مروارید برنمی‌گردد، اما ممکن است بافت اطراف با گذر زمان کدر شود که با یک عمل ساده‌تر و کم‌خطرتر قابل رفع است. به همین دلیل پیگیری منظم بعد از جراحی، حتی وقتی همه‌چیز خوب به نظر می‌رسد، اهمیت زیادی دارد.

مقالات بعدی

معاینه چشم کودک پیش از دبستان؛ اهمیت و زمان مناسب

مشاهده قبلی ۱۴۰۵/۰۴/۲۴

روند تکامل چشم در نوزادان

۱۴۰۵/۰۴/۲۴

مشاهده بعدی