یبوست کودک - علت زور زدن نوزاد و قرمز شدن صورتش چیست؟

یبوست از مشکلات رایج دستگاه گوارش است که می‌تواند به ‌دلیل تغذیه نامناسب، کمبود فعالیت بدنی و یا اختلالات عملکردی روده ایجاد شود. در چنین شرایطی، استفاده از روش‌هایی مانند تنظیم رژیم غذایی، افزایش مصرف مایعات و بهره‌گیری از ملین‌ها به بهبود عبور مدفوع کمک می‌کند. هنگامی که سفتی مدفوع شدت بیشتری پیدا می‌کند، گاهی از شیوه‌های موضعی مانند شیاف گلیسیرین و یا تنقیه با محلول نمکی برای تسهیل دفع بهره گرفته می‌شود. این مداخلات معمولاً برای کوتاه ‌مدت و زیر نظر متخصص به‌ کار می‌روند تا روند دفع بدون آسیب و با کمترین ناراحتی انجام گیرد.

یبوست در نوزادان و کودکان به این معنی است که مدفوع آن‌ها سفت شده و یا در دفع مدفوع مشکل دارند. کودک ممکن است هنگام دفع مدفوع درد داشته باشد یا ممکن است پس از زور زدن نتواند دفع مدفوع داشته باشد. با پینو بیبی همراه باشید تا در خصوص این مشکل شایع کودکان بیشتر بدانید.

علائم یبوست در کودکان

یبوست در کودکان شایع است. با این حال، حرکات طبیعی روده برای هر کودک متفاوت است. در ماه اول، نوزادان معمولاً تقریباً روزی یک بار دفع مدفوع دارند. پس از آن، نوزادان می‌توانند چند روز و یا حتی یک هفته بین دفع مدفوع فاصله داشته باشند. به یاد داشته باشید دفع مدفوع برای کودکان دشوار است زیرا عضلات شکم آنها ضعیف است. بنابراین نوزادان هنگام دفع مدفوع معمولاً زور می‌زنند، گریه می‌کنند و صورتشان قرمز می‌شود. این به معنای یبوست آنها نیست. اگر دفع مدفوع نرم باشد، احتمالاً مشکلی وجود ندارد. علائم یبوست در کودکان می‌تواند کمی متفاوت از بزرگسالان باشد و گاهی کودک نمی‌تواند آن را توضیح دهد، بنابراین باید به رفتار او هم توجه کرد. علائم یبوست در نوزادان و کودکان کوچک ممکن است شامل موارد زیر باشد:

بی‌قراری زیاد و بالا آوردن مکرر مدفوع (نوزادان)
مشکل در دفع مدفوع و یا احساس ناراحتی
مدفوع سفت و خشک
درد هنگام دفع مدفوع
درد و نفخ شکم
مدفوع بزرگ و پهن
خون روی مدفوع و یا روی دستمال توالت، پوشک
دفع کم‌تر از سه بار در هفته
سفت و گلوله‌ای بودن مدفوع
زور زدن شدید هنگام دفع
گریه و یا بی‌قراری هنگام دستشویی رفتن
درد شکم و یا دل‌دردهای دوره‌ای
نفخ و بی‌میلی به غذا
حرکت دادن بدن در حالت‌های مختلف یا فشردن باسن
نگه‌داشتن مدفوع (کودک ممکن است باسنش را سفت کند، روی نوک پا بایستد یا پنهان شود تا دفع را عقب بیندازد).
وجود آثار مایع یا مدفوع در لباس زیر کودک (ممکن است نشانه سفت شدن مدفوع باشد)
لکه‌های مدفوع در لباس ‌زیر به ‌دلیل نشت مدفوع شل از کنار مدفوع سفت
ترک‌خوردگی و یا زخم کوچک اطراف مقعد به‌دلیل دفع سخت

قبل از درمان یبوست، مطمئن شوید که نوزاد یا کودک شما چنین مشکلی دارد و نکات زیر را در نظر داشته باشید:

بعضی از کودکان هر روز دفع مدفوع ندارند.
برخی از کودکان سالم همیشه مدفوع بسیار نرمی دارند.
سایر کودکان مدفوع سفتی دارند، اما می‌توانند بدون مشکل آن را دفع کنند.

بیشتر بخوانید: یبوست در نوزادان

علل یبوست در کودکان

یبوست زمانی رخ می‌دهد که مدفوع برای مدت طولانی در روده بزرگ باقی بماند. آب زیادی توسط روده بزرگ جذب می‌شود و مدفوع سفت و خشک باقی می‌ماند. یبوست ممکن است ناشی از موارد زیر باشد:

نادیده گرفتن نیاز به استفاده از توالت
عدم مصرف فیبر کافی
عدم نوشیدن مایعات کافی
تغییر به غذاهای جامد یا از شیر مادر به شیر خشک
تغییر در موقعیت، مانند سفر، شروع مدرسه یا رویدادهای استرس‌زا

علل پزشکی یبوست ممکن است شامل موارد زیر باشد:

بیماری‌های روده، مانند بیماری‌هایی که بر عضلات یا اعصاب روده تأثیر می‌گذارند
سایر شرایط پزشکی که بر روده تأثیر می‌گذارند.
استفاده از داروهای خاص

کودکان ممکن است نیاز به دفع مدفوع را نادیده بگیرند زیرا:

آنها برای آموزش توالت رفتن آماده نیستند.
آنها در حال یادگیری کنترل دفع مدفوع خود هستند.
آنها قبلاً دفع دردناک روده داشته‌اند و می‌خواهند از آن اجتناب کنند.
آنها نمی‌خواهند از توالت مدرسه و یا عمومی استفاده کنند.

دفترچه ثبت فعالیت‌های دفع نوزاد و یا کودک

بهتر است یک دفترچه ثبت فعالیت‌های دفع نوزاد یا کودک تهیه کنید و در آن زمان، شکل و رنگ مدفوع را به دقت یادداشت نمایید. هم چنین، حالت و رفتار کودک هنگام دفع نیز باید ثبت شود. این روش امکان بررسی الگوی طبیعی عملکرد دستگاه گوارش کودک را فراهم می‌آورد و به والدین کمک می‌کند تا در صورت مشاهده هر گونه تغییر نامعمول یا غیرطبیعی هوشیار بوده و در صورت نیاز اقدامات لازم را به موقع انجام دهند. ثبت منظم این اطلاعات، ابزار ارزشمندی برای پایش سلامت گوارشی و پیشگیری از مشکلات احتمالی به شمار می‌آید.

چه زمانی برای یبوست کودک باید به پزشک متخصص مراجعه کرد؟

اگر کودک مشکلات زیر را دارد، فوراً با پزشک کودک خود تماس بگیرید:

نوزاد کمتر از ۲ ماه یبوست داشته باشد.
نوزاد (به جز آنهایی که فقط از شیر مادر تغذیه می‌کنند) ۳ روز بدون مدفوع و استفراغ یا تحریک‌پذیری باشد.
نوزادانی که از شیر مادر تغذیه نمی‌کنند ۳ روز بدون دفع مدفوع باشند (در صورت استفراغ یا تحریک‌پذیری فوراً با پزشک کودک خود تماس بگیرید.)
کودکی حرکات روده را نگه می‌دارد تا در برابر آموزش توالت رفتن مقاومت کند.
خون در مدفوع وجود دارد.
اگر یبوست کودک طولانی شود و یا همراه با درد شدید و درد زیاد شکم، خون‌ریزی از مقعد، تب، بی‌اشتهایی شدید، استفراغ مداوم یا کاهش وزن باشد، بهتر است به پزشک مراجعه شود.

در مراجعه به مطب پزشک برای یبوست کودک چه انتظاری باید داشت؟

پزشک کودک شما معاینه فیزیکی انجام می‌دهد. این معاینه ممکن است شامل معاینه رکتوم باشد.
پزشک ممکن است در مورد رژیم غذایی، علائم و عادات روده کودک شما سوالاتی بپرسد.

آزمایش‌های زیر ممکن است به یافتن علت یبوست کمک کنند:

آزمایش خون مانند شمارش کامل خون (CBC)
عکس‌برداری با اشعه ایکس از شکم
پزشک ممکن است استفاده از نرم‌کننده‌های مدفوع یا ملین‌ها را توصیه کند.
اگر مدفوع سفت شده باشد، ممکن است شیاف گلیسیرین یا تنقیه با محلول نمکی نیز توصیه شود.

توصیه‌های پزشکی برای یبوست نوزادان و کودکان

افزایش مایعات: نوزادانی که فقط شیر مادر می‌خورند معمولاً کمتر یبوست می‌گیرند، اما اگر یبوست دارند می‌توان با نظر پزشک مقدار کمی آب بین وعده‌ها به آنها داد. کودکان بزرگ‌تر باید در طول روز آب کافی بنوشند.
تنظیم نوع تغذیه: در نوزادانی که غذای کمکی می‌خورند می‌توان از غذاهایی مثل پوره گلابی، پوره آلو، پوره هلو، سبزیجات فیبردار و سوپ‌های رقیق استفاده کرد. از مصرف زیاد برنج، سیب، موز نارس و نان سفید که باعث سفت شدن مدفوع می‌شوند باید پرهیز شود. در کودکان بزرگ‌تر مصرف میوه‌های تازه، سبزیجات و غذاهای پرفیبر بسیار کمک‌کننده است.
کمک با ماساژ: ماساژ شکم به صورت حرکت‌های دورانی در جهت عقربه‌های ساعت به آرامی انجام می‌شود و به حرکت روده کمک می‌کند. هم چنین تمرین پا دوچرخه در نوزادان باعث تحریک حرکات روده می‌شود.
ایجاد نظم در دفع: در کودکان کمی بزرگ‌تر می‌توان بعد از هر وعده غذا آنها را چند دقیقه روی توالت بنشانید تا بدن به نظم دفع عادت کند. ایجاد آرامش، بدون فشار و یا تنبیه، بسیار مهم است.
تغییر شیرخشک در صورت نیاز: گر نوزاد با شیرخشک تغذیه می‌شود و یبوست شدید دارد، ممکن است پزشک تغییر نوع شیر خشک و یا استفاده از انواع ملایم‌تر را توصیه کند.
استفاده از دارو یا قطره: داروهایی مانند لاکتوز، لاکتولوز و یا شیاف مخصوص فقط باید با تجویز پزشک داده شود. از مصرف خودسرانه ملین‌ها به نوزاد و کودک باید خودداری شود.
ورزش و تحرک: در کودکان بزرگ‌تر، فعالیت بدنی منظم به بهتر شدن حرکات روده کمک می‌کند و یکی از ساده‌ترین راه‌های پیشگیری از یبوست است.

نحوه مراقبت از کودکان دارای یبوست در منزل

تغییرات سبک زندگی می‌تواند به کودک شما کمک کند تا از یبوست جلوگیری کند. این تغییرات هم چنین می‌تواند برای درمان آن استفاده شود.

مراقبت برای نوزادان:

در طول روز بین وعده‌های غذایی به کودک خود آب یا آبمیوه اضافی بدهید. آبمیوه می‌تواند به رساندن آب به روده بزرگ کمک کند.

برای نوزادان بالای ۲ ماه: دو بار در روز ۵۹ تا ۱۱۸ میلی‌لیتر آب میوه (انگور، گلابی، سیب، گیلاس یا آلو) امتحان کنید.
- برای نوزادان بالای ۴ ماه: اگر کودک شروع به خوردن غذاهای جامد کرده است، دو بار در روز غذاهای کودک با فیبر بالا مانند نخود فرنگی، لوبیا، زردآلو، آلو، هلو، گلابی، آلو و اسفناج را امتحان کنید.
مراقبت برای کودکان:
- هر روز مایعات زیادی بنوشند. پزشک کودک شما می‌تواند میزان آن را به شما بگوید.
- میوه‌ها و سبزیجات و غذاهای پر فیبر مانند غلات کامل را بیشتر مصرف کنید.
- از غذاهای خاصی مانند پنیر، فست فود، غذاهای آماده و فرآوری شده، گوشت و بستنی خودداری کنید.
- اگر کودک شما یبوست گرفت، آموزش توالت رفتن را متوقف کنید. پس از این که کودک شما دیگر یبوست نداشت، آموزش را از سر بگیرید.
- به کودکان بزرگتر یاد دهید که بلافاصله پس از خوردن غذا از توالت استفاده کنند.
- نرم‌کننده‌های مدفوع (مانند آنهایی که حاوی دوکوزات سدیم هستند) ممکن است برای کودکان بزرگتر مفید باشند. ملین‌های حجم‌دهنده مانند پسیلیوم ممکن است به افزایش مایع و حجم مدفوع کمک کنند. شیاف یا ملین‌های ملایم ممکن است به کودک شما کمک کنند تا حرکات روده منظمی داشته باشد. محلول‌های الکترولیتی مانند میرالاکس نیز می‌توانند مؤثر باشند.
- بعضی از کودکان ممکن است به تنقیه و یا ملین‌های تجویزی نیاز داشته باشند. این روش‌ها فقط در صورتی باید استفاده شوند که فیبر، مایعات و نرم‌کننده‌های مدفوع تسکین کافی ایجاد نکنند.

توجه کنید بدون مشورت با پزشک کودک، به کودکان ملین یا تنقیه ندهید.

بیشتر بخوانید: نحوه تهیه غذای کودک در خانه

برنامه مخصوص رفع یبوست نوزادان و کودکان

نوزاد زیر ۶ ماه
- اگر فقط شیر مادر می‌خورد معمولاً نیاز به هیچ تغییری نیست، ولی اگر مدفوع خیلی سفت و کم‌تعداد است می‌توان با نظر پزشک مقدار کمی آب بین وعده‌ها داد.
- در صورت استفاده از شیرخشک، گاهی پزشک تغییر نوع شیرخشک را توصیه می‌کند.
- ماساژ شکم به صورت دورانی و حرکت پا دوچرخه روزی چند بار کمک‌کننده است.
- اگر چند روز دفع نداشت اما آرام، سرحال و بدون درد است معمولاً طبیعی است.
نوزاد ۶ تا ۱۲ ماه
- دادن ۳۰ تا ۶۰ میلی‌لیتر آب در روز در کنار غذای کمکی.
- استفاده از پوره آلو، پوره گلابی، پوره هلو و سبزیجات.
- کاهش مصرف برنج، موز نارس و سیب رنده‌نشده
- ماساژ شکم و تحرک پاها.
- اگر دفع بیش از سه روز اتفاق نیفتاد یا مدفوع خیلی سفت بود بهتر است با پزشک مشورت شود.
کودکان ۱ تا ۲ سال
- نوشیدن آب کافی در طول روز.
- میوه‌های کمک‌کننده مثل آلو، گلابی، انجیر، هلو و کیوی
- سبزیجات پرفیبر مثل کدو، اسفناج، کرفس و لوبیا سبز
- پرهیز از زیاد خوردن شیر گاو، برنج سفید، نان سفید و شیرینی‌ها.
- ایجاد عادت دفع منظم: نشاندن کودک دو تا سه بار در روز، هر بار پنج دقیقه، به ‌خصوص بعد از غذا.
کودکان ۲ تا ۵ سال
- نوشیدن آب کافی و مصرف روزانه میوه و سبزی
- افزودن فیبر به وعده‌ها مثل نان سبوسدار، عدسی، سوپ سبزیجات و سالاد
- فعالیت بدنی روزانه مثل بازی، دویدن و ورزش سبک
- نشستن منظم روی توالت بعد از غذا، همراه با آرامش و بدون اجبار.
- مصرف ماست و غذاهای پروبیوتیک چند بار در هفته اگر کودک می‌پذیرد.
کودکان بالای ۵ سال
- مصرف روزانه آب، میوه و سبزی در کنار غذاهای فیبری.
- کاهش اسنک‌های چرب، فست‌فود و شیرینی‌ها
- ورزش حداقل نیم ساعت در روز.
- استفاده از توالت بلافاصله پس از احساس نیاز و جلوگیری از نگه‌داشتن مدفوع.
- اگر بیش از یک هفته دفع سخت و دردناک داشت یا همراه با خون بود باید ارزیابی پزشکی انجام شود.

در هر سنی اگر یبوست همراه با بی‌حالی، کاهش اشتها، استفراغ یا درد شدید باشد باید سریع به پزشک مراجعه کرد.

سوالات متداول درباره یبوست نوزادان و کودکان

یبوست نوزاد چیست و چه زمانی طبیعی است؟

در نوزادان به‌ خصوص نوزاد شیرمادرخوار، چند روز دفع نداشتن می‌تواند طبیعی باشد، به شرط این که نوزاد شاداب باشد، شکم نرم باشد و مدفوع هنگام دفع خیلی سفت نباشد.

نشانه‌های یبوست واقعی در نوزادان چیست؟

سفت بودن مدفوع، گریه هنگام دفع، مدفوع گلوله‌ای، فاصله زیاد بین دفعات دفع همراه با بی‌قراری یا بی‌اشتهایی.

چه زمانی باید نگران یبوست نوزاد بود؟

زمانی که همراه با بی‌حالی، تب، خون در مدفوع، استفراغ یا کاهش وزن باشد یا اگر نوزاد بیش از سه روز بی‌قرار و ناراحت باشد.

آیا شیر مادر باعث یبوست می‌شود؟

خیر. شیر مادر یکی از بهترین محافظ‌ها در برابر یبوست است. اما برخی نوزادان شیرخشکی به یبوست حساس‌تر هستند.

چه غذاهایی برای رفع یبوست نوزاد مناسب است؟

پوره آلو، پوره گلابی، پوره هلو، سبزیجات پخته مانند کدو، لوبیا سبز، اسفناج؛ هم چنین آب آلو و آب گلابی با نظر پزشک.

چه غذاهایی یبوست را بدتر می‌کنند؟

برنج سفید، موز نارس، سیب رنده‌نشده، نان سفید، شیر زیاد در کودکان بزرگ‌تر، شیرینی‌ها و فست‌فود.

چه مقدار آب برای نوزاد لازم است؟

زیر شش ماه فقط با نظر پزشک مقدار کمی آب نیاز دارد. از شش ماهگی می‌توان روزانه ۳۰ تا ۶۰ میلی‌لیتر آب به همراه غذای کمکی داد. کودکان بزرگ‌تر باید مرتب آب بنوشند.

آیا روغن زیتون برای رفع یبوست نوزاد مفید است؟

مصرف خوراکی روغن زیتون برای نوزاد بدون نظر پزشک توصیه نمی‌شود. اما برای کودکان بزرگ‌تر می‌توان مقدار کمی در غذا استفاده کرد.

آیا ماساژ شکم واقعاً به تحریک دفع کمک می‌کند؟

بله. ماساژ دورانی شکم و حرکت پاها مثل دوچرخه باعث تحریک روده و نرم شدن مدفوع و آسان شدن عمل دفع کمک می‌کند.

چرا برخی شیرخشک‌ها باعث یبوست می‌شوند؟

ترکیب پروتئین و میزان مواد معدنی در برخی شیرخشک‌ها ممکن است برای بعضی نوزادان سنگین باشد. گاهی پزشک نوع دیگری را توصیه می‌کند.

آیا مصرف دارو برای یبوست کودک بی‌خطر است؟

ملین‌ها، قطره لاکتولوز یا شیاف فقط باید با تجویز پزشک استفاده شوند. مصرف خودسرانه ملین‌ها برای نوزاد خطرناک است.

چه زمانی لازم است به پزشک مراجعه شود؟

اگر یبوست بیش از یک هفته ادامه داشت، یا همراه با درد شدید، خون در مدفوع، بی‌حالی، استفراغ یا کاهش وزن بود.

چگونه می‌توان از یبوست کودکان پیشگیری کرد؟

مصرف آب کافی، میوه و سبزی روزانه، فعالیت بدنی منظم، رژیم پرفیبر، و ایجاد عادت دفع منظم بعد از غذا.

سخن پایانی تیم پینو بی بی

زور زدن نوزاد و قرمز شدن صورت او معمولاً ناشی از تلاش بیش از حد هنگام گریه، دفع و یا حرکت است. این واکنش طبیعی بدن به فشار عضلانی و افزایش جریان خون در پوست نوزادان و کودکان است و اغلب خطری ندارد. یکی از دلایل شایع زور زدن نوزاد، یبوست است که باعث می‌شود نوزاد برای دفع فشار بیشتری وارد کند. بنابراین، توجه به رژیم غذایی مناسب مادر در صورت شیرخوار بودن، مصرف مایعات کافی و بررسی سلامت دستگاه گوارش نوزاد اهمیت دارد. اگر زور زدن و یا قرمز شدن صورت مکرر باشد و یا با علائم غیرمعمول همراه شود، بهتر است توسط پزشک بررسی شود تا سلامت نوزاد تضمین شود.

در صورت مفید بودن این مقاله برای شما لطفا امتیاز دهید.