.svg)
جنینها به محیطی نیاز دارند که برای تحقق پتانسیل خود کاملاً مناسب باشد. هدف آزمایشگاه IVF فراهم کردن شرایط ایدهآل برای تبدیل تخمک بارور شده به جنین ۵ الی ۶ روزه هست (که به عنوان بلاستوسیست شناخته میشود) و کاهش هر گونه عامل استرسزایی است که ممکن است بر رشد جنین تأثیر بگذارد.
محیط آزمایشگاه با هدف شبیهسازی شرایطی است که جنینهای شما در صورت رشد در دستگاه تناسلی شما تجربه میکنند. این شامل فشار اکسیژن، دما و مواد مغذی مناسب، همان طور که برای تمام مراحل مختلف رشد لازم است، میشود. علاوه بر این، در جریان فرایند IVF پزشکان به طور مداوم رشد جنینهای شما را با استفاده از تصویربرداری مرور زمان کنترل میکنند. با این حال، علیرغم این تلاشها، ممکن است برخی از جنینها به مرحله بلاستوسیست نرسند. متخصص باروری، برخی از تغییراتی را که هنگام تبدیل تخمک بارور شده به جنین بلاستوسیست رخ میدهد، شرح میدهد.
روش IVF چیست؟
روش IVF یک روش کمک باروری است که در آن لقاح تخمک و اسپرم خارج از بدن زن و در آزمایشگاه انجام میشود. ابتدا تخمدانها با دارو تحریک میشوند تا چند تخمک بالغ تولید شود. سپس تخمکها از تخمدان خارج و با اسپرم همسر و یا فرد اهدا کننده در محیط آزمایشگاهی ترکیب میشوند. بعد از لقاح و تشکیل جنین، جنین سالم به رحم منتقل میشود تا لانهگزینی و رشد طبیعی آغاز شود. این روش برای زنانی که دچار مشکلات تخمکگذاری، لولههای رحمی مسدود، ناباروری مردانه یا سایر اختلالات باروری هستند، کاربرد دارد. موفقیت IVF بستگی به سن، کیفیت تخمک و اسپرم، شرایط رحم و تجربه تیم درمانی دارد.
توقف تشکیل جنین در روش IVF
تقریباً ۶۰ درصد از تخمکهای بارور شده به بلاستوسیست تبدیل میشوند. این بدان معناست که حدود ۴۰ درصد از جنینها قبل از تبدیل شدن به جنین ۵ الی ۶ روزه، رشد خود را متوقف میکنند. این به عنوان توقف رشد جنین شناخته میشود و زمانی اتفاق میافتد که تقسیم جنین به مدت ۲۴ ساعت متوقف شود.
همه جنینهایی که به مرحله بلاستوسیست میرسند، برای انتقال یا انجماد جنین مناسب نیستند، زیرا ممکن است تمام اجزای لازم برای ایجاد یک بارداری سالم را نداشته باشند. به طور کلی، حدود ۴۰ تا ۵۰ درصد از تخمکهای بارور شده به بلاستوسیست تبدیل میشوند که میتوانیم آنها را منتقل یا منجمد کنیم. با این حال، این موضوع بسته به سن و سابقه پزشکی شما بسیار متفاوت است. هم چنین گروه کوچکی از افراد وجود دارند که رشد جنین ضعیفی دارند که ممکن است به دلیل وقایع خاص رشد و یا الگوی پیشرفت جنین باشد. اکثر بیماران IVF به نوعی توقف رشد جنین را تجربه میکنند و معمولاً این یک مکانیسم محافظتی برای متوقف کردن رشد جنینهای غیرطبیعی یا بیکیفیت است.
علت تشکیل نشدن جنین در روش IVF
عدم تشکیل جنین در روش لقاح آزمایشگاهی (IVF) میتواند به دلایل مختلفی رخ دهد که به طور کلی به پنج دسته اصلی تقسیم میشوند:
علل توقف رشد جنین
دلایل زیادی وجود دارد که چرا رشد جنین ممکن است متوقف شود. جنین میتواند فعالیت متابولیکی کاهش یافته و یا رشد کندی داشته باشد و در نتیجه، دژنره شود (جنین تقسیم سلولی طبیعی ندارد یا سلولها بهصورت نامنظم و غیرقابل رشد تقسیم میشوند). علاوه بر این، جنینها میتوانند در مراحل مختلف رشد، رشد خود را متوقف کنند. آنها ممکن است به دلایل مختلفی که در زیر مورد بحث قرار گرفته است، نتوانند به مرحله بلاستوسیست برسند. علل عدم رشد جنین در روش IVF شامل مورد زیر است:
خطاهای کروموزومی
حدود ۷۰ درصد از جنینهای متوقف شده، خطاهای کروموزومی را نشان میدهند. کروموزومها ساختارهای طناب مانندی در داخل سلولهای شما هستند که حاوی DNA هستند (یعنی همان دفترچه راهنمایی که شما را منحصر به فرد میکند). وقتی اسپرم و تخمک با هم ترکیب میشوند، مادر و پدر هر کدام ۲۳ کروموزوم را به ارث میبرند، به طوری که جنین حاصل در مجموع ۴۶ کروموزوم دارد.
گاهی اوقات، کروموزومها نمیتوانند به درستی با هم ترکیب شوند که منجر به خطاهای کروموزومی میشود. این ممکن است شامل موارد زیر باشد:
علاوه بر این، خطاهای کروموزومی میتوانند در طول تکثیر و تقسیم سلولهای جنین ایجاد شوند. اگر جنینی در مراحل اولیه رشد خود (که به عنوان مرحله تقسیم نیز شناخته میشود) به طور غیرطبیعی تقسیم شود، این میتواند منجر به توزیع غیرطبیعی کروموزومها بین سلولها و در نتیجه توقف رشد جنین شود. سلولهای درون جنین نیز میتوانند تکثیر DNA غیرطبیعی و یا DNA آسیب دیده داشته باشند که منجر به توقف رشد جنین میشود. برخی از خطاهای کروموزومی مانع رشد جنین نمیشوند، به همین دلیل ممکن است غربالگری ژنتیکی قبل از لانهگزینی (PGT) توصیه شود.
خطاهای تقسیم سلولی
معمولاً یک سلول درون جنین از یک سلول به دو سلول تقسیم میشود و کروموزومهای خود را به طور مساوی توزیع میکند. با این حال، در برخی موارد، یک سلول درون جنین از یک سلول به سه سلول تقسیم میشود. به این تقسیم ناهموار مستقیم (DUC) گفته میشود. هنگامی که DUC در اولین تقسیم سلولی رخ میدهد، احتمال بیشتری برای توقف رشد جنین وجود دارد.
احتمال توقف رشد جنین هم چنین به میزان تأثیر سلولها بستگی دارد. گاهی اوقات، یک جنین ممکن است خیلی سریع از یک سلول به دو و سه سلول تقسیم شود و تمایز این تقسیم سریع از DUC میتواند دشوار باشد. در این شرایط، جنینی که به سرعت در حال تقسیم است، شانس بیشتری برای تبدیل شدن به بلاستوسیست دارد.
یک خطای تقسیم سلولی دیگر میتواند رخ دهد اگر سلول نتواند تقسیم شود اما هسته (مرکز اطلاعات تمام سلولها که حاوی کروموزومها و DNA شماست) به تکثیر خود ادامه دهد. این میتواند منجر به وجود بیش از یک مجموعه کامل کروموزوم در داخل یک سلول شود. اگر این اتفاق در چندین سلول رخ دهد، جنین متوقف میشود. با این حال، اگر این پدیده فقط در چند سلول وجود داشته باشد، جنین هنوز پتانسیل رسیدن به مرحله بلاستوسیست را دارد.
رشد ضعیف جنین
شکاف اولیه در جنین برای هدایت رشد به محصولات ویژه داخل تخمک متکی است. گاهی اوقات، نقص در رشد جنین، کیفیت تخمک را منعکس میکند و میتواند باعث شود که جنین تقسیم خود را متوقف کند.
جنینها هم چنین میتوانند تحت عمل جراحی سلول درمانی قرار گیرند (معروف به آپوپتوز). آپوپتوز یک مکانیسم بیولوژیکی است که هدف آن حذف هر گونه سلول ناخواسته یا آسیب دیده از جنین در مراحل اولیه رشد آن است. اگر آپوپتوز به اندازه کافی رخ دهد، جنین نمیتواند بیشتر رشد کند.
عملکرد میتوکندری
میتوکندریها مانند اندامهای کوچکی در داخل سلول هستند که به عنوان منبع تغذیه عمل میکنند. به طور خاص، آنها یک مولکول حامل انرژی به نام ATP (مخفف آدنوزین تری فسفات) تولید میکنند. میتوکندریها که فقط از تخمک مادر به ارث میرسند، انرژی مورد نیاز تخمکها و جنینها را برای عملکرد صحیح تولید میکنند. در مراحل اولیه رشد جنین، میتوکندریها دچار تغییرات ساختاری و موقعیتی میشوند که به آنها اجازه میدهد انرژی را برای جنین فراهم کرده و محیط خود را تنظیم کنند. این رویدادها بخش کلیدی از رشد جنین قبل از لانهگزینی در رحم هستند.
با افزایش سن زن، کیفیت تخمکهای او کاهش مییابد. افزایش سن مادر میتواند به دلیل تغییرات یا آسیب به DNA میتوکندری منجر به اختلال عملکرد میتوکندری شود – بله، میتوکندریها درست مانند هسته سلول دارای DNA هستند. اگر DNA میتوکندری آسیب ببیند، میتواند منجر به کمبود ATP یا انرژی و هم چنین از دست رفتن سایر عملکردهای مهم میتوکندری مورد نیاز پس از لقاح شود. علاوه بر این، محتوای کم DNA میتوکندری با شکست لقاح و رشد غیرطبیعی جنین نیز مرتبط است. اساساً، اگر یک تخمک یا جنین منبع تغذیه کافی نداشته باشد، فرآیندهای رشد متوقف میشوند.
بین روزهای دوم و سوم رشد جنین، یعنی از مرحله چهار سلولی به هشت سلولی، ژنوم جنین فعال میشود. ژنوم به ماده ژنتیکی (کروموزومهای حاوی DNA) درون یک سلول اشاره دارد. هنگامی که ژنوم جنین فعال میشود، جنین دیگر برای ادامه رشد به تخمک متکی نیست؛ بلکه از دستگاه سلولی خود استفاده میکند. این تغییر در فعالیت ژنوم جنینی توسط محصولات ویژهای که میتوکندری تولید میکند تنظیم میشود. حدود ۱۰ درصد از جنینها از کنترل تخمک مادر به کنترل ژنوم جنینی تغییر نمیکنند. این بدان معناست که یک جنین در روز دوم ممکن است در مرحله چهار سلولی باشد اما اگر تغییر ژنوم رخ ندهد، نمیتواند بیشتر پیشرفت کند.
شرایط آزمایشگاهی و تکنیکی که میتوانند مانع تشکیل جنین در IVF شوند.
عملیات IVF نیازمند دقت بالا و محیط کاملاً کنترلشده است. هر گونه مشکل در مراحل آزمایشگاهی و یا تکنیکی میتواند باعث عدم لقاح یا توقف رشد جنین شود. مهمترین عوامل شامل موارد زیر هستند:
سوالات متداول در مورد علت تشکیل نشدن جنین در روش IVF
چرا بعضی وقتها بعد از لقاح IVF جنین تشکیل نمیشود؟
دلایل اصلی شامل کیفیت پایین تخمک و یا اسپرم، ناهنجاریهای ژنتیکی، مشکلات محیط آزمایشگاه و اختلالات تقسیم سلولی جنین است.
آیا سن زنان میتواند باعث عدم تشکیل جنین در IVF شود؟
شوربختانه بله. با افزایش سن، کیفیت تخمک کاهش پیدا میکند و احتمال تشکیل جنین سالم کمتر میشود.
آیا مشکلات اسپرم مرد میتواند مانع تشکیل جنین در IVF شود؟
پاسخ مثبت است. اسپرم با حرکت ضعیف، شکل غیرطبیعی یا اختلالات ژنتیکی ممکن است لقاح موفق را مختل کند.
آیا تکنیک و شرایط آزمایشگاهی روی تشکیل جنین در روش IVF تأثیر دارد؟
بله. عوامل محیطی مانند دما، pH محیط کشت و زمانبندی دقیق لقاح میتوانند کیفیت جنین و تشکیل آن را تحت تأثیر قرار دهند.
آیا عدم تشکیل جنین در IVF به معنای ناباروری دائمی است؟
پاسخ منفی است. در بسیاری از موارد با اصلاح روشها، انتخاب تخمک و اسپرم مناسب یا استفاده از تکنیکهای تکمیلی، شانس موفقیت IVF افزایش مییابد.
آیا مشکلات ژنتیکی والدین میتواند باعث تشکیل نشدن جنین شود؟
بله. ناهنجاریهای کروموزومی در تخمک و یا اسپرم میتواند مانع تقسیم سلولی طبیعی و تشکیل جنین سالم شود.
آیا داروهای باروری روی تشکیل جنین IVF تأثیر دارند؟
دوز و یا نوع داروهای تحریک تخمدان ممکن است کیفیت تخمک را تحت تأثیر قرار دهد و در نتیجه بر لقاح و تشکیل جنین اثر بگذارد.
آیا ورزش سنگین مادر در تشکیل نشدن جنین در IVF نقش دارد؟
ورزش سبک تا متوسط در دوران IVF معمولاً بیخطر و حتی مفید است، زیرا گردش خون و سلامت عمومی بدن را بهبود میبخشد. ورزش شدید و طولانی مدت بهتر است در دوره درمان IVF کاهش یابد تا احتمال مشکلات هورمونی یا تأثیر منفی بر تخمک و جنین کاهش پیدا کند.
آیا سبک زندگی زن و مرد در موفقیت تشکیل جنین در روش IVF تاثیر دارد؟
پاسخ مثبت است. عواملی مانند سیگار، الکل، استرس و تغذیه نامناسب میتوانند کیفیت تخمک و اسپرم را کاهش داده و شانس تشکیل جنین را کم کنند.
آیا بیماریهای مزمن مادر بر تشکیل جنین IVF اثر دارند؟
شوربختانه پاسخ مثبت است. بیماریهایی مثل دیابت کنترل نشده، اختلالات تیروئید و یا بیماریهای خود ایمنی میتوانند کیفیت تخمک و محیط رحم را تحت تأثیر قرار دهند.
آیا میتوان با روشهای کمکی شانس تشکیل جنین را افزایش داد؟
خوشبختانه، بله. تکنیکهایی مانند ICSI، استفاده از تخمک اهدایی، انتخاب اسپرم با کیفیت و بهینهسازی شرایط آزمایشگاهی میتوانند شانس موفقیت IVF را افزایش دهند.
سخن پایانی دکتر پینو بیبی
عدم تشکیل جنین در IVF یک مشکل شایع است و معمولاً به دلایل ترکیبی از کیفیت تخمک، اسپرم و شرایط آزمایشگاهی بستگی دارد. این موضوع به معنای ناتوانی دائمی باروری نیست و بسیاری از زوجها با اصلاح روشها، انتخاب تخمک یا اسپرم مناسب، یا استفاده از تکنیکهای تکمیلی میتوانند موفقیت در IVF را افزایش دهند. تشخیص دقیق علت نیازمند بررسیهای تخصصی توسط تیم درمانی است و هر مورد ممکن است عوامل خاص خود را داشته باشد.
در صورت مفید بودن این مقاله برای شما لطفا امتیاز دهید.
مقالات بعدی
شیردهی و جراحیهای سینه
.svg)
فهرست عناوین
بارداری 
