آشنایی با مراحل زایمان یا لیبر یکی از مهم‌ترین اقداماتی است که باید در پایان بارداری به آن توجه داشته باشید. زیرا باید بدانید که چه اتفاقاتی در انتظار شما و کودک دلبندتان است تا بتوانید هر مرحله را به خوبی مدیریت و کنترل کنید. همچنین باید از ماما و پزشک خود بخواهید تا به شما در افزایش آگاهی در زمینه علائم زایمان و همچنین نشانه‌هایی که ممکن است سلامت شما و جنین را به خطر بیندازد، کمک کند. با توجه به اهمیت این موضوع در این مطلب به بررسی کامل مراحل مختلف زایمان و تمام آن چیزی که باید درباره آن بدانید، می‌پردازیم.

زایمان

زمانی که مراحل پایانی بارداری خود را تجربه می‌کنید، بدن شما نیز برای زایمان آماده می‌شود. زایمان در واقع فرآیندی است که از طریق آن کودک به دنیا می‌آید. شرایط هر فرد برای زایمان بسته به عوامل مختلف، متفاوت است، به این شکل که برخی زایمان سریع و برخی زایمان طولانی و دشواری دارند. همچنین برخی از زنان دیگر حتی ممکن است زایمانی را تجربه کنند که به دلیل شرایط خیلی سخت و خطرناک منجر به مداخله پزشکی می‌شود. اما به طور کلی مراحل زایمان یا لیبر برای تمام زنان روال مشخصی دارد که در ادامه به بررسی آن می‌پردازیم.

نحوه تشخیص زمان زایمان

یکی از مهم‌ترین دغدغه زنان بارداری که به زمان زایمان خود نزدیک می‌شود این است که چگونه بفهمم که در حال زایمان هستم؟ تشخیص این موضوع که چه زمانی در حال زایمان واقعی هستید ممکن است دشوار باشد، به خصوص اگر برای اولین بار است که زایمان می‌کنید. این افراد ممکن است برخی علائم یا انقباضات تمرینی نامنظم (که انقباضات براکستون هیکس نامیده می‌شوند) را با زایمان واقعی اشتباه بگیرند. باید بدانید که زایمان واقعی یک الگو مشخص دارد که به طور پیوسته در طول زمان پیشرفت می‌کند. به این شکل وقتی در حال زایمان واقعی هستید، متوجه الگویی در انقباضات خود خواهید شد، از جمله:

• تعداد دفعات: به این موضوع توجه کنید که انقباضات شما هر چند وقت یکبار اتفاق می‌افتد. توصیه می‌شود در اواخر بارداری خود با یک برنامه زمانی، تعداد دفعات انقباضات خود را یادداشت کرده تا مطمئن شوید که در فواصل زمانی منظم دچار انقباضات می‌شوید.
• مدت زمان: با نزدیک شدن به زمان زایمان، انقباضات شما طولانی‌تر است. شما باید بتوانید به این سؤال که هر یک از انقباضات شما چقدر طول می‌کشد، پاسخ روشن و دقیقی بدهید. برای این کار می‌توانید از کرونومتر استفاده کرده و مدت زمان هر انقباض را یادداشت کنید.
• شدت: آیا انقباضات شما قوی‌تر می‌شود؟ با نزدیک شدن به زایمان، انقباضات قوی‌تر می‌شوند. در صورت تجربه انقباضات خیلی شدید، بهتر است نسبت به بررسی تمام شرایط خود آگاه باشید و برای زایمان آماده شوید.

مرحله اول زایمان

 در مرحله اول زایمان، انقباضات باعث می‌شود که دهانه رحم به تدریج باز شود. این مرحله به طور معمول طولانی‌ترین مراحل زایمان یا لیبر محسوب می‌شود. در شروع زایمان که به آن مرحله نهفته می‌گویند، دهانه رحم شروع به نرم شدن می‌کند تا بتواند برای به دنیا آوردن نوزاد، باز شود. در این شرایط ممکن است انقباضات نامنظم را احساس کنید. ممکن است چندین ساعت یا حتی روزها طول بکشد تا اینکه برای زمان واقعی و ثابت زایمان آماده شوید. زایمان ثابت زمانی است که دهانه رحم شما تا حدود ۴ سانتی‌متر گشاد شده باشد و انقباضات منظم، دهانه رحم شما را باز کند. در مرحله نهفته، ایده خوبی است که چیزی برای خوردن و نوشیدن داشته باشید، زیرا برای زمانی که زایمان شروع می‌شود، به انرژی نیاز دارید. همچنین :

• اگر زایمان شما در شب شروع می‌شود، سعی کنید راحت و آرام بمانید.
• اگر زمان شروع زایمان شما در طول روز است، بهتر است فعالیت آرام و آهسته داشته باشید و بیشتر در حالت ایستاده باقی بمانید. این کار به جنین کمک می‌کند تا به سمت پایین لگن حرکت کرده و به گشاد شدن دهانه رحم کمک کند.
• تمرینات تنفسی، ماساژ، حمام یا دوش آب گرم ممکن است به کاهش درد در مرحله اولیه زایمان کمک کند.

زمان مراجعه به پزشک

دانستن این موضوع که در مرحله اول زایمان چه زمانی باید به پزشک یا ماما مراجعه کنید یا با آنها تماس بگیرید بسیار مهم است. در صورتی که یک یا چند مورد از این شرایط را تجربه کردید حتما به پزشک خود اطلاع دهید :

• انقباضات شما منظم است و در هر دوره ۱۰ دقیقه‌ای حدود ۳ انقباض دارید.
• کیسه آب شما شکسته است.
• انقباضات شما بسیار قوی است و احساس می‌کنید که نیاز به تسکین درد دارید.
• شما نگران هر چیزی هستید.

اگر قبل از شروع زایمان خود به بیمارستان یا واحد مامایی بروید، ممکن است به شما پیشنهاد کنند برای مدتی دوباره به خانه برگردید. به همین دلیل توصیه می‌شود فقط در صورت مشاهده علائم مربوط به زایمان به بیمارستان مراجعه کنید. زمانی که زایمان شما شروع می‌شود، پزشک یا ماما هر از گاهی وضعیت شما را بررسی می‌کند تا ببیند پیشرفت شما چگونه است. همچنین ممکن است برای کمک به تسکین درد شما(در صورت لزوم) اقداماتی را انجام دهد.

در بررسی اولین مرحله از مراحل زایمان یا لیبر، ماما به شما معاینات منظم واژینال را پیشنهاد می‌کند تا ببیند روند زایمان شما چگونه است. باید بدانید که دهانه رحم شما باید حدود ۱۰ سانتی‌متر باز شود تا کودک بتواند از آن عبور کند. این چیزی است که به آن اتساع کامل می‌گویند. در زایمان اول، زمان معمول از شروع زایمان تا اتساع کامل ۸ تا ۱۲ ساعت است. این مدت زمان اغلب در بارداری دوم یا سوم سریع‌تر (حدود ۵ ساعت) است. هنگامی که به پایان مرحله اول زایمان می‌رسید، ممکن است به وارد کردن فشار بیشتر تمایل داشته باشید.

نظارت بر نوزاد در حال زایمان

در مرحله اول زایمان، ماما به طور دقیق وضعیت شما و جنین را زیر نظر می‌گیرد تا مطمئن شود که هر دوی شما به خوبی برای این کار آماده هستید. این نوع نظارت از طریق یک دستگاه کوچک دستی برای گوش دادن به صدای قلب جنین در هر ۱۵ دقیقه انجام می‌شود.

در صورت وجود هرگونه نگرانی در مورد مادر یا جنین، ماما ممکن است نظارت الکترونیکی را پیشنهاد دهد. نظارت الکترونیکی شامل بستن ۲ پد بر روی بدن شما است. یک پد برای نظارت بر انقباضات شما و دیگری برای نظارت بر ضربان قلب کودک استفاده می‌شود. این پدها به مانیتوری متصل هستند که ضربان قلب کودک و انقباضات شما را نشان می‌دهد. بهتر است از ماما یا پزشک خود بخواهید که با روش نظارت الکترونیکی وضعیت شما و جنین را ارزیابی کند، حتی اگر هیچ نگرانی وجود نداشته باشد.

 تسریع زایمان

 زایمان ممکن است گاهی کندتر از حد انتظار پیش برود. به طور معمول طولانی شدن زیاد مراحل زایمان یا لیبر، به برخی مداخلات پزشکی نیاز دارد. بنابراین اگر انقباضات شما به اندازه کافی زیاد و قوی نباشد، یا اگر کودک شما در وضعیت نامناسبی قرار گرفته باشد، ممکن است نیاز به تسریع روند زایمان داشته باشید. در این صورت، پزشک یا ماما ممکن است در مورد ۲ روش برای تسریع زایمان با شما صحبت کند، از جمله:

• شکستن کیسه آب

شکستن غشایی که حاوی مایع اطراف کودک شما است اغلب برای قوی‌تر و منظم کردن انقباضات کافی است. این روش به عنوان پارگی مصنوعی غشاها (ARM) شناخته می‌شود. ماما یا پزشک این کار را با ایجاد یک شکاف کوچک در غشاء در طول معاینه واژینال انجام می‌دهد.

• قطره اکسی توسین

 اگر شکستن کیسه آب برای تسریع روند زایمان کارساز نباشد، پزشک یا ماما ممکن است استفاده از دارویی به نام اکسی توسین را برای تقویت انقباضات شما پیشنهاد کند. اکسی توسین در واقع انقباضات شما را قوی‌تر و منظم‌تر کرده و به سرعت تاثیر می‌گذارد.

مرحله دوم زایمان

 مرحله دوم زایمان در واقع مهم‌ترین مراحل زایمان یا لیبر محسوب می‌شود و از زمانی که دهانه رحم به طور کامل باز شده است تا زمان تولد نوزاد ادامه می‌یابد. در این شرایط اقدامات مختلفی برای کمک به زایمان راحت‌تر و سریع‌تر شما انجام می‌شود که بهتر است در این زمینه با پزشک و ماما به خوبی همکاری کنید.

 یافتن موقعیت مناسب برای زایمان

 در مرحله دوم بارداری، ماما به شما کمک می‌کند تا موقعیت مناسبی برای زایمان پیدا کنید. ممکن است بخواهید بنشینید، به پهلو دراز بکشید، بایستید، زانو یا چمباتمه بزنید. اگر در حین زایمان کمردرد زیادی دارید، زانو زدن روی چهار دست و پا می‌تواند یک موقعیت مناسب و ایده‌آل برای شما باشد. توصیه می‌شود برخی از این موقعیت‌ها را قبل از شروع زایمان امتحان کنید. با همسر خود صحبت کنید تا به خوبی با روش‌ها و کارهایی که می‌تواند به شما کمک کند، آشنا باشد.

هدایت جنین به بیرون از رحم

 زمانی که دهانه رحم شما به طور کامل باز شد، ممکن است جنین از کانال زایمان به سمت ورودی واژن حرکت کند. وقتی حرکت جنین به سمت بیرون آغاز می‌شود، به طور طبیعی تمایل به فشار آوردن بیشتر خواهید داشت. بنابراین در طول انقباضات هر زمان که احساس می‌کنید جنین حرکت می‌کند، شما نیز فشار وارد کنید. اگر اولین فرزند خود را به دنیا می‌آورید، مرحله هل دادن جنین به بیرون از رحم نباید بیش از ۳ ساعت طول بکشد. اگر قبلا بچه‌دار شده‌اید، این شرایط نباید بیش از ۲ ساعت طول بکشد. این مرحله در واقع سخت‌ترین مراحل زایمان یا لیبر محسوب می‌شود اما نگران نباشید، زیرا پزشک و ماما به شما برای تجربه زایمان راحت و سریع کمک می‌کنند.

به دنیا آمدن کودک

هنگامی که سر کودک آماده بیرون آمدن است، ماما از شما می‌خواهد که فشار را متوقف کرده و چند نفس کوتاه بکشید. این کار به این دلیل است که سر کودک شما باید به آرامی خارج شده و به پوست و ماهیچه‌های ناحیه بین واژن و مقعد (پرینه) زمان کافی برای کشیده شدن داده شود. گاهی اوقات ماما یا پزشک برای جلوگیری از پارگی یا تسریع زایمان، اپیزیوتومی را پیشنهاد می‌کند. این روش با ایجاد یک برش کوچک در پرینه شما انجام می‌شود. قبل از ایجاد برش، یک بی‌حسی موضعی برای بی‌حس کردن ناحیه به شما تزریق می‌شود. پس از تولد نوزاد، اپیزیوتومی یا هر پارگی بزرگی بخیه زده می‌شود.

زمانی که سر کودک از رحم خارج می‌شود در واقع بیشتر کار انجام شده است. بقیه بدن کودک به طور معمول در طی ۱ یا ۲ انقباض بعدی متولد می‌شود. در این لحظه می‌توانید کودک زیبای خود را در آغوش بگیرید.

مرحله سوم زایمان

در بررسی مراحل زایمان یا لیبر باید گفت که مرحله سوم زایمان پس از تولد نوزاد اتفاق می‌افتد. زمانی که رحم شما منقبض شده و جفت از مسیر واژن خارج می‌شود، مرحله سوم زایمان نیز به پایان می‌رسد. دو راه برای مدیریت این مرحله از زایمان وجود دارد:

• روش فعال: زمانی که برای انجام سریع‌تر این مرحله به مداخلات پزشکی و درمانی نیاز دارید.
• روش فیزیولوژیکی: زمانی که به هیچ مداخله پزشکی نیاز ندارید و این مرحله به طور طبیعی اتفاق می‌افتد.

ماما هر دو راه را در زمانی که هنوز باردار یا در اوایل زایمان هستید به شما توضیح می‌دهد، بنابراین می‌توانید تصمیم بگیرید که کدام روش را انتخاب کنید.

روش فعال

در صورتی که برای خارج کردن جفت از رحم به مداخله پزشکی نیاز باشد، ماما هنگام زایمان یا بلافاصله پس از آن، اکسی توسین را به ران شما تزریق می‌کند. این کار باعث ایجاد انقباض در رحم می‌شود. شواهد پزشکی نشان می‌دهد که بهتر است بند ناف فورا قطع نشود، بنابراین ماما بین ۱ تا ۵ دقیقه پس از تولد برای انجام این کار صبر خواهد کرد. این در حالی است که اگر نگرانی‌هایی در مورد شما یا کودکتان وجود داشته باشد، ممکن است بریدن بند ناف زودتر انجام شود. هنگامی که جفت از رحم خارج شد، ماما بند نافی که به جفت متصل است را می‌کشد تا از مسیر واژن بیرون بیاید. این مرحله به طور معمول در عرض ۳۰ دقیقه پس از تولد نوزاد به اتمام می‌رسد.

روش فعال، زایمان جفت را تسریع کرده و خطر خونریزی شدید بعد از زایمان را کاهش می‌دهد. اما باید بدانید که این روش ممکن است دردهای پس از زایمان (دردهای انقباضی بعد از تولد) را بدتر کند.

روش فیزیولوژیکی

در روش فیزیولوژیکی زایمان جفت، تزریق اکسی توسین انجام نمی‌شود و مرحله سوم زایمان به طور طبیعی اتفاق می‌افتد. بند ناف حتی پس از تولد نوزاد نیز دارای ضربان است، بنابراین نباید تا زمان توقف ضربان، بندناف قطع شود. این به این معنی است که خون هنوز از جفت به جنین می‌رسد. بریدن بند ناف به طور معمول ۲ تا ۴ دقیقه بعد از به دنیا آمدن نوزاد انجام می‌شود. در مراحل زایمان یا لیبر جفت به صورت طبیعی، ممکن است تا یک ساعت طول بکشد تا جفت از بدن شما خارج شود، اما به طور معمول پس از گذشت چند دقیقه این کار به اتمام می‌رسد.

علائم زایمان

یکی از مهم‌ترین نکاتی که باید با نزدیک شدن به زمان زایمان خود به خوبی با آن اشنا باشید، علائم و نشانه‌های زایمان است. این کار به شما در تشخیص زمان زایمان و مراجعه به پزشک یا ماما کمک می‌کند. برخی از مهم‌ترین علائم زایمان عبارت است از:

• کمردرد
• اسهال
• کاهش وزن

به طور قطع نمی‌توان گفت که چه علائمی نشان دهنده شروع زایمان است، اما چندین تغییر هورمونی و فیزیکی ممکن است به شروع زایمان اشاره کند.

انقباضات براکستون هیکس چیست؟

براکستون هیکس که اغلب انقباضات تمرینی نامیده می‌شود، شامل انقباضات نامنظمی است که باعث تغییر دهانه رحم نمی‌شود. شما باید این انقباضات را به عنوان یک آزمایش برای زایمان واقعی در نظر بگیرید. انقباضات براکستون هیکس در پایان بارداری رخ می‌دهد و اغلب شما را گمراه می‌کند که در حال زایمان هستید، زیرا احساسی شبیه به سفت شدن ناگهانی و شدید عضلات شکم در شما ایجاد می‌کند. توجه داشته باشید که انقباضات براکستون هیکس از یک الگوی مشخص پیروی نمی‌کند و در طول زمان پیشرفتی ندارد. همچنین در اکثر مواقع، این حالت زمانی که دراز می‌کشید یا استراحت می‌کنید، متوقف می‌شود. توصیه می‌شود از زمانی که انقباضات تمرینی را تجربه می‌کنید، آنها را به دقت یادداشت و پیگیری کرده تا بتوانید تفاوت بین انقباضات تمرینی و واقعی را تشخیص دهید.

پلاگین موکوس چیست؟

 در دوران بارداری، یک تکه مخاط غلیظ به نام پلاگ، دهانه رحم را مسدود می‌کند. این پلاگین، رحم شما را از مجرای زایمان و خارج از بدن بسته نگه می‌دارد و از ورود باکتری‌ها به داخل رحم جلوگیری می‌کند. هنگامی که دهانه رحم شروع به نرم شدن، نازک شدن و باز شدن می‌کند، مخاط به داخل واژن شما دفع می‌شود. توجه داشته باشید که هر پلاگ مخاطی یکسان به نظر نمی‌رسد. رنگ‌های احتمالی پلاگین موکوس می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

• شفاف
• صورتی رنگ
• کمی خونی

 زایمان ممکن است مدت کوتاهی پس از از دست دادن پلاک مخاطی شروع شود یا چند هفته زمان ببرد.

نکات مهم در مدیریت انقباضات زایمان

همان‌طور که پیش‌تر اشاره شد، شما در مراحل زایمان یا لیبر، انقباضات مختلف و گاها شدیدی را تجربه می‌کنید که ممکن است تحمل آن برای شما کمی سخت و طاقت‌فرسا باشد. بنابراین با نزدیک شدن به پایان بارداری، ایده خوبی است که با پزشک خود در مورد راه‌های مختلف مقابله با درد و ناراحتی در حین زایمان صحبت کنید. همچنین می‌توانید با رعایت نکات زیر به مدیریت انقباضات خود بدون نیاز به مصرف دارو بپردازید:

• با قدم زدن، خرید کردن یا تماشای فیلم، حواس خود را پرت کنید.
• در یک وان آب گرم غوطه‌ور شوید یا دوش آب گرم بگیرید.
• اگر کیسه آب شما آسیب دیده است، حتما از پزشک خود بپرسید که آیا می‌توانید در وان حمام کنید.
• روی یک توپ تولد بنشینید.
• به موسیقی گوش دهید.
• نور چراغ‌ها را کم کرده و از رایحه درمانی استفاده کنید.
• ماساژ بگیرید.
• در وضعیت عمودی بمانید. این کار می‌تواند به فرود و چرخش کودک شما کمک کند.
• عصر و شب‌ها به خوبی استراحت کنید، زیرا برای زایمان خود به انرژی نیاز دارید.

نحوه تشخیص پارگی کیسه آب جنین

آسیب و پارگی کیسه آب در واقع همان پارگی غشای آمنیوتیک است. در دوران بارداری، کودک شما داخل یک کیسه پر از مایع است که به آن کیسه آب نیز می‌گویند. هنگامی که این غشاء شکسته می‌شود، ممکن است به طور ناگهانی یا چکه‌ای از بدن شما مایعاتی(آب) خارج شود. مانند بسیاری از بخش‌ها و مراحل زایمان و لیبر، این تجربه نیز می‌تواند برای هر فردی متفاوت باشد. این مایع معمولا بی بو است و ممکن است شفاف یا بی رنگ به نظر برسد. بر خلاف نشت ادرار که برخی از زنان باردار تجربه می‌کنند، این نشت متوقف نمی‌شود، زیرا به دلیل وجود آسیب، مایع آمنیوتیک اغلب به نشت خود ادامه می‌دهد.

اگر کیسه آب شما پاره شد، حتما با پزشک یا ماما تماس بگیرید. همچنین به آنها اطلاع دهید که:

• چه زمانی کیسه آب شما شکسته شده است.
• مقدار نشت آب چقدر بوده است.
• رنگ، بو و مشخصات ظاهری مایعی که از بدن شما خارج شده است، چگونه است.

توجه داشته باشید که ممکن است زایمان شما بلافاصله پس از پاره شدن کیسه آب شروع شود.

القای زایمان چیست؟

در بررسی مراحل زایمان یا لیبر باید به این نکته مهم نیز اشاره کرد که زایمان همیشه به طور طبیعی شروع نمی‌شود یا آن‌طور که باید پیشرفت نمی‌کند. در این موارد، پزشک ممکن است در مورد القای زایمان با شما صحبت کند. این یک روش پزشکی است که در آن زایمان توسط پزشک آغاز می‌شود. در واقع القای زایمان زمانی انجام می‌شود که:

• تاریخ سررسید زایمان شما گذشته است.
• عوارض سلامتی مانند فشار خون بالا، پره اکلامپسی، عفونت یا دیابت دارید.
• کیسه آب شما پاره شده اما زایمان شروع نشده است.
• سطح مایع آمنیوتیک پایینی دارند.

زایمان می‌تواند به روش‌های مختلفی پیشرفته یا القا شود. پزشک بسته به وضعیت سلامتی شما بهترین و ایمن‌ترین گزینه را توصیه می‌کند. القای زایمان را می‌توان با استفاده از موارد زیر انجام داد:

• از طریق برخی داروها (اکسی توسین) که مستقیم در رگ تزریق می‌شود.
• با شکستن کیسه آمنیوتیک
• به روش جدا کردن غشای آمنیوتیک از دیواره رحم
• کمک به نرم کردن دهانه رحم و تشویق آن به باز شدن با دارویی که مستقیما در واژن قرار می‌گیرد.

سخن پایانی

اکثر زنان باردار با نزدیک شدن به زمان زایمان، شرایط جسمی و روحی متفاوتی را تجربه می‌کنند. آشنایی با نشانه‌ها و علائم زایمان و همچنین مراحل زایمان یا لیبر می‌تواند به شما در مدیریت شرایط مختلف جسمی به شما کمک کند. اگر می‌خواهید زایمان راحت و بی‌دردسری را تجربه کنید، توصیه می‌شود از ماما یا پزشک خود بخواهید که درباره مراحل مختلف زایمان با شما صحبت کرده و نکات مراقبتی لازم را ارائه کند. همچنین دانستن این موضوع که کدام نشانه‌ها و علائم به معنی زنگ خطری برای سلامت شما و جنین است، در مراجعه زودهنگام شما به متخصص و انجام اقدامات پزشکی ضروری، موثر است.

منابع

1. https://www.thewomens.org.au/health-information/pregnancy-and-birth/labour-birth/stages-of-labour
2. https://my.clevelandclinic.org/health/articles/9676-labor-delivery
3. https://www.nhs.uk/pregnancy/labour-and-birth/what-happens/the-stages-of-labour-and-birth/

مقالات بعدی

چرا کودک زمان شیرخوردن عرق می‌کند؟

مشاهده قبلی ۱۴۰۲/۰۱/۰۲

معاینات روتین نوزادان

۱۴۰۲/۰۱/۰۳

مشاهده بعدی