از چه زمانی می‌شود به کودک شیر و لبنیات داد؟

پاسخ کوتاه: شیر گاو — چه خام و چه پاستوریزه — نباید پیش از ۱۲ ماهگی به‌عنوان نوشیدنی اصلی یا جایگزین شیر مادر/شیر خشک به نوزاد داده شود، چون آهن کمی دارد و هضم پروتئین آن برای کلیه و روده نوزاد سنگین است. اما لبنیات تخمیرشده مانند ماست و پنیر را می‌توان از ۶ ماهگی، هم‌زمان با شروع غذای کمکی، به مقدار کم به کودک داد.

بسیاری از والدین می‌پرسند: «از چند ماهگی می‌شود به نوزاد شیر گاو یا شیر پاستوریزه داد؟» یا «لبنیات از چند ماهگی برای نوزاد مجاز است؟» در این مطلب از پینو بیبی، تفاوت شیر خام و پاستوریزه، سن مناسب برای هر نوع لبنیات، و نکات عملی برای شروع مصرف شیر گاو را به‌طور کامل بررسی می‌کنیم.

آیا نوزادان می‌توانند قبل از یک سالگی لبنیات بخورند؟

پاسخ کوتاه: بله، اما نه به‌عنوان نوشیدنی. لبنیات پرچرب مانند ماست و پنیرهای کم‌سدیم را می‌توان از ۶ ماهگی، هم‌زمان با شروع غذاهای جامد، به کودک داد؛ به‌شرطی که کودک غذاهای غنی از آهن (مانند گوشت و حبوبات) را نیز شروع کرده باشد. در این سن می‌توانید در پخت غذای کودک از مقدار کمی شیر گاو استفاده کنید، اما شیر گاو نباید جایگزین شیر مادر یا شیر خشک شود.

شاید این توضیح کمی گیج‌کننده به نظر برسد، چون معمولاً می‌شنویم دادن شیر گاو تا بعد از ۱۲ ماهگی توصیه نمی‌شود. دلیل این تناقض ظاهری این است: مشکل اصلی زمانی پیش می‌آید که والدین شیر گاو را جایگزین شیر مادر یا شیر خشک می‌کنند. این کار پیش از ۱۱ تا ۱۲ ماهگی می‌تواند به کم‌خونی فقر آهن و ناراحتی روده منجر شود، چون شیر گاو از نظر تغذیه‌ای برای نوزاد ناقص است، آهن کمی دارد و پروتئین آن هضمش برای بدن نوزاد سخت است. اما استفاده از مقدار بسیار کم آن در پخت‌وپز، مشکلی ندارد.

نکته جالب این‌جاست که دادن ماست و پنیر به کودک زیر ۱۲ ماه مشکل خاصی ندارد، چون این محصولات در فرآیند تخمیر، پروتئین‌های سخت‌هضم‌شان تا حدی تجزیه می‌شود و تحمل آن‌ها برای کودک آسان‌تر است.

از چه زمانی مصرف شیر گاو به‌عنوان نوشیدنی برای نوزاد بلامانع است؟

پاسخ کوتاه: اکثر پزشکان توصیه می‌کنند برای معرفی شیر گاو (خام یا پاستوریزه) به‌عنوان نوشیدنی، حداقل تا ۱۲ ماهگی کودک صبر کنید.

هضم پروتئین‌های موجود در شیر گاو برای سیستم گوارشی نوزاد سخت است و در مقایسه با شیر مادر یا شیر خشک، شیر گاو از نظر تغذیه‌ای ناقص است؛ یعنی تمام چربی‌های سالم و مواد مغذی مورد نیاز کودک برای رشد را فراهم نمی‌کند. شاید بپرسید مگر شیر گاو پایه اصلی شیرخشک‌های نوزاد را تشکیل نمی‌دهد؟ نکته اینجاست که شیر گاو استفاده‌شده در شیرخشک، به‌طور کامل فرآوری و اصلاح می‌شود تا از نظر تغذیه‌ای به شیر انسان نزدیک شود؛ این فرآیند در شیر گاو معمولی (حتی پاستوریزه) انجام نمی‌شود.

شیر پاستوریزه از چند ماهگی برای نوزاد مجاز است؟

پاسخ کوتاه: شیر پاستوریزه (همان شیرهای بسته‌بندی معمول فروشگاهی) از نظر میکروبی برای همه سنین بی‌خطر است، اما همچنان باید مصرف آن به‌عنوان نوشیدنی اصلی تا ۱۲ ماهگی به تعویق بیفتد؛ چون پاستوریزاسیون فقط باکتری‌های مضر را از بین می‌برد و مشکل اصلی (آهن کم، پروتئین سخت‌هضم و بار زیاد بر کلیه نوزاد) را برطرف نمی‌کند.

بسیاری از والدین تصور می‌کنند چون شیر پاستوریزه از نظر میکروبی «امن» و «فرآوری‌شده» است، می‌توان زودتر آن را به نوزاد داد. اما پاستوریزاسیون فقط فرآیند حرارتی برای از بین بردن باکتری‌هایی مانند سالمونلا و E. coli است و هیچ تأثیری بر ترکیب تغذیه‌ای شیر (میزان آهن، پروتئین یا الکترولیت‌ها) ندارد. به همین دلیل، از نظر پزشکی هیچ تفاوتی بین «شیر گاو» و «شیر پاستوریزه» در مورد سن مجاز مصرف به‌عنوان نوشیدنی اصلی وجود ندارد؛ هر دو باید تا ۱۲ ماهگی به تعویق بیفتند. تنها استثنا، همانند شیر خام، مصرف مقدار کم آن در پخت‌وپز از ۶ ماهگی به بعد است.

ماست و پنیر از چند ماهگی برای نوزاد مجاز است؟

پاسخ کوتاه: ماست و پنیر را می‌توانید از ۶ ماهگی، هم‌زمان با شروع غذای کمکی، به کودک بدهید. برخلاف شیر گاو به‌عنوان نوشیدنی، این محصولات به دلیل تخمیر شدن، برای بدن نوزاد قابل‌تحمل‌ترند.

بسیاری از محصولات لبنی مانند ماست یونانی ساده و بدون شکر، به‌راحتی قابل تحمل و هضم هستند، بنابراین نیازی نیست برای دادن آن‌ها به کودک تا ۱۲ ماهگی صبر کنید. هنگام انتخاب ماست برای نوزاد، ماست ساده و کامل (نه کم‌چرب) و بدون شکر افزوده را انتخاب کنید.

کارشناسان توصیه می‌کنند وقتی کودک به ۱۱ ماهگی رسید، جرعه‌های کوچک شیر گاو (حدود یک اونس، معادل ۳۰ میلی‌لیتر) را در یک فنجان برای او بریزید تا تمرین نوشیدن کند و کم‌کم به طعم جدید عادت کند. توصیه می‌شود شیر گاو هرگز در بطری سرو نشود؛ به‌جای آن، آن را در فنجان بریزید تا کودک با نی یا بدون نی بنوشد.

تأکید می‌کنیم که از جایگزین کردن شیر مادر یا شیر خشک با شیر گاو خودداری کنید. نوزادانی که پیش از یک‌سالگی شیر گاو را در مقادیر زیاد مصرف می‌کنند، بیشتر در معرض خطر کم‌خونی فقر آهن و ناراحتی روده هستند؛ چون شیر گاو آهن کمی دارد و نوشیدن مقدار زیاد آن، میل کودک به مصرف سایر غذاهای غنی از آهن را کاهش می‌دهد.

جدول خلاصه سن مناسب مصرف انواع لبنیات

برای مرور سریع، جدول زیر سن مناسب شروع هر نوع لبنیات را نشان می‌دهد:

چرا نباید شیر گاو را در شیشه به نوزاد بدهیم؟

در قسمت قبل تأکید کردیم که از سرو کردن شیر گاو در شیشه به نوزاد خودداری کنید. این موضوع چند دلیل دارد:

در ۱۲ ماهگی، اکثر کودکان نوشیدن از بطری را به‌خوبی یاد گرفته و در آن ماهر شده‌اند؛ به همین علت می‌توانند به‌سرعت چندین اونس را در یک نوبت از بطری بنوشند. کودکان معمولاً عادت دارند یک وعده کامل از طریق بطری دریافت کنند، بنابراین دادن شیر گاو از طریق بطری می‌تواند به مصرف بیش از حد آن منجر شود. در نتیجه، خطر کم‌خونی فقر آهن بالا می‌رود و تمایل کودک به مصرف غذاهای جامد کاهش می‌یابد. از نظر بهداشتی نیز بهتر است از دادن شیر گاو از طریق بطری خودداری کنید. اگر هنوز برای دوران قبل از یک‌سالگی به دنبال شیشه شیر مناسب هستید، راهنمای خرید بهترین شیشه شیر را مطالعه کنید.

چقدر و چند وقت یک‌بار می‌توانیم به کودک شیر لبنی بدهیم؟

شیر گاو برای نوزاد می‌تواند بخشی از رژیم غذایی متعادل و متنوع او باشد، اما نباید به وعده غذایی اصلی تبدیل شود. برای کودکان ۱۲ تا ۲۳ ماهه، روزانه ۱ تا ۲ فنجان کوچک از مجموع لبنیات (شیر گاو، ماست، پنیر، نوشیدنی‌های سویای غنی‌شده) کافی است؛ منظور مجموع کل لبنیات مصرفی روزانه است، نه یک فنجان از هرکدام جداگانه.

اگر کودک بیش از حد شیر گاو بنوشد، ممکن است دیگر میلی به مصرف غذاهای مغذی دیگر نداشته باشد. برخی کارشناسان معتقدند مصرف بیش از حد شیر گاو می‌تواند از جذب آهن موجود در سایر غذاها نیز جلوگیری کند.

شیر کامل گاو یا شیر کم‌چرب؟ کدام را به کودک بدهیم؟

کودکان می‌توانند شیر کامل گاو را بنوشند، به‌شرطی که طعم‌دار نباشد. شیر کامل و شیر کم‌چرب اساساً یک نوع شیر هستند، با این تفاوت که شیر کامل چربی بیشتری دارد. به‌طور کلی دادن شیر کامل مشکلی ندارد، چون بدن کودکان برای رشد مناسب به چربی نیاز دارد. تنها در یک حالت ممکن است نیاز به شیر کم‌چرب باشد: اگر فرزندتان اضافه‌وزن دارد یا سابقه خانوادگی چاقی، کلسترول یا تری‌گلیسیرید بالا یا بیماری قلبی‌عروقی در خانواده وجود دارد. در این موارد، با پزشک اطفال درباره نوع مناسب شیر مشورت کنید.

آیا می‌توان شیر خام (غیرپاستوریزه) به کودک داد؟

پاسخ کوتاه: خیر، شیر خام و فرآورده‌های آن (پنیر یا ماست خانگی تهیه‌شده از شیر غیرپاستوریزه) در هیچ سنی برای کودکان توصیه نمی‌شوند.

منظور از شیر خام، شیری است که فرآیند پاستوریزاسیون (حرارت‌دهی برای از بین بردن باکتری‌های مضر) را طی نکرده است. شیر خام ممکن است حاوی باکتری‌هایی مانند سالمونلا، E. coli یا لیستریا باشد که برای سلامت کودک، به‌خصوص نوزادان و کودکان زیر ۵ سال با سیستم ایمنی نابالغ، بسیار خطرناک است. بنابراین همیشه از شیر پاستوریزه (چه به‌صورت شیر معمولی، چه در پخت‌وپز) استفاده کنید و از خرید شیر یا لبنیات محلی و غیرپاستوریزه برای کودک خودداری کنید.

۳ توصیه مهم برای والدین درباره مصرف شیر گاو برای نوزاد

هر تجربه جدیدی برای کودک چالش‌های خاص خودش را دارد و دادن شیر گاو نیز از این قاعده مستثنا نیست. طبق این ۳ توصیه عمل کنید تا کودک شما بهترین تجربه را از مصرف شیر لبنی داشته باشد:

۱. کودک را کم‌کم به طعم شیر گاو عادت دهید

اگر کودک شما علاقه زیادی به طعم شیر گاو ندارد، می‌توانید آن را با مقداری شیر مادر یا شیر خشک مخلوط کنید (به مقدار مساوی از هرکدام). اگر می‌خواهید این کار را انجام دهید، شیرخشک را با آب (طبق دستور معمول) آماده کنید و سپس آن را با مقداری شیر گاو ترکیب کنید؛ هرگز پودر شیرخشک را مستقیم با شیر گاو کامل مخلوط نکنید. سپس به‌تدریج نسبت شیر مادر یا شیرخشک را کاهش دهید تا کودک کم‌کم به طعم جدید عادت کند.

۲. استفاده از بطری را کنار بگذارید

اگر کودکتان به ۱۲ ماهگی رسیده و می‌خواهید از این پس شیر لبنی به او بدهید، زمان خوبی است که استفاده از شیشه شیر را به‌کلی کنار بگذارید و به فنجان روی بیاورید. بهتر است بعد از یک‌سالگی، هرچه سریع‌تر از بطری فاصله بگیرید.

۳. شیر را به‌عنوان نوشیدنی استفاده کنید، نه وعده غذایی

با شروع مصرف شیر گاو، طبیعی است که کودک شیر مادر یا شیرخشک کمتری بنوشد؛ اما همچنان مراقب باشید که شیر لبنی جایگزین کامل شیر مادر نشود. بهتر است کودک روزانه حداقل ۸ تا ۱۰ اونس (حدود ۲۴۰ تا ۳۰۰ میلی‌لیتر) شیر لبنی مصرف کند (به‌خصوص اگر سایر لبنیات را مصرف نمی‌کند)، اما مصرف شیر گاو نباید از ۲۴ اونس (حدود ۷۰۰ میلی‌لیتر) در روز بیشتر شود.

یک متخصص باتجربه اطفال در این باره چنین توضیح می‌دهد: «مصرف شیر لبنی بیش از این مقدار می‌تواند منجر به کم‌خونی کودک شود، چون شیر گاو آهن کمی دارد و مقادیر زیاد آن می‌تواند از جذب آهن موجود در غذاهای دیگر جلوگیری کند.»

آیا شیر گاو برای کودکان نوپا ضروری است؟

بر طبق نظر آکادمی اطفال آمریکا، شیر گاو برای کودک نوپای ۱۲ ماهه (یا بزرگ‌تر) منبع خوبی از چربی و مواد مغذی ضروری مانند کلسیم، ویتامین D، پروتئین، ویتامین A و روی است. با این حال، اگر کودک شما حداقل ۱۲ ماهه است و رژیم غذایی کاملی دارد، شیر گاو برای او ضروری نیست. اگر مایلید به‌کلی از شیر حیوانی اجتناب کنید، مشکلی نیست؛ اما حتماً با یک متخصص تغذیه کودک مشورت کنید تا مطمئن شوید فرزندتان مواد مغذی لازم را از منابع دیگر دریافت می‌کند.

نوشیدنی‌های سویای غنی‌شده از بهترین جایگزین‌های شیر لبنی برای کودک هستند. اگر می‌خواهید از این نوشیدنی‌ها استفاده کنید، نوعی را انتخاب کنید که این ویژگی‌ها را داشته باشد:

1. بدون طعم و بدون شکر افزوده باشد؛ کودک شما به قند اضافه نیازی ندارد.
2. با ویتامین D و کلسیم غنی‌شده باشد؛ برای اطمینان، برچسب محصول را بررسی کنید.
3. پیش از استفاده، با پزشک اطفال درباره شیر جایگزین انتخابی صحبت کنید، چون ویتامین‌ها و مواد معدنی این نوع شیرها با شیر گاو متفاوت است.

بهترین جایگزین شیر برای کودکان حساس به شیر گاو چیست؟

اگر کودک شما به شیر گاو حساسیت دارد، می‌توانید یک جایگزین برای او در نظر بگیرید. انتخاب بهترین جایگزین به سن کودک بستگی دارد:

۰ تا ۱۲ ماهگی

در این سن، شیر مادر تنها و بهترین جایگزین شیر گاو است. تحقیقات نشان می‌دهند شیر مادر برای کودک از هر شیر دیگری قابل‌هضم‌تر و بهتر است. اگر کودک زیر ۱۲ ماهه شما به شیر گاو حساسیت دارد، از مصرف شیرهایی مانند شیر سویای اصلاح‌نشده و شیر برنج نیز خودداری کنید، چون ممکن است کودک به آن‌ها نیز واکنش آلرژیک نشان دهد یا این شیرها نیاز تغذیه‌ای بدن او را برطرف نکنند.

بعد از ۱۲ ماهگی

بعد از ۱۲ ماهگی می‌توانید با مشورت پزشک، شیرهای گیاهی غنی‌شده (مانند شیر سویا) را جایگزین شیر گاو کنید. برای بررسی کامل‌تر گزینه‌های موجود، مقالات آیا شیر گیاهی جایگزین مناسبی برای شیر مادر یا شیر حیوانی است؟ و شیر بز برای نوزادان و کودکان نوپا را نیز مطالعه کنید.

سوالات متداول درباره سن مصرف شیر گاو و لبنیات

آیا می‌توان به نوزاد ۵ یا ۶ ماهه شیر گاو داد؟
خیر، در این سن شیر گاو نباید به‌عنوان نوشیدنی داده شود. تنها استفاده مجاز، مقدار بسیار کم آن در پخت غذای کمکی است؛ آن هم پس از شروع غذاهای جامد و غنی از آهن.

آیا شیر پاستوریزه برای نوزاد ۷ یا ۹ ماهه مجاز است؟
خیر، هنوز زود است. حتی شیر پاستوریزه، چون از نظر آهن و پروتئین با نیاز نوزاد این سن هماهنگ نیست، باید تا ۱۲ ماهگی به‌عنوان نوشیدنی اصلی به تعویق بیفتد. در این سن فقط ماست، پنیر یا مقدار کم شیر در پخت‌وپز مجاز است.

چگونه شیر گاو را جایگزین شیرخشک کنیم؟
این کار را به‌تدریج و از حدود ۱۱ ماهگی شروع کنید: ابتدا مقدار کمی شیر گاو را با شیر مادر یا شیرخشک آماده‌شده مخلوط کنید و طی چند هفته، نسبت شیر گاو را افزایش دهید. جایگزینی ناگهانی و کامل توصیه نمی‌شود.

آیا شیر موز یا سایر شیرهای طعم‌دار از چند ماهگی مجاز است؟
شیرهای طعم‌دار و شیرین‌شده (مانند شیر موز یا شیر کاکائو) برای کودکان زیر ۲ سال توصیه نمی‌شوند، چون معمولاً قند افزوده دارند. حتی بعد از ۱۲ ماهگی، بهتر است شیر ساده و بدون طعم را به کودک عادت دهید.

تفاوت شیر پاستوریزه و شیر استریلیزه (UHT) برای کودک چیست؟
هر دو نوع از نظر میکروبی برای کودک بالای ۱۲ ماه بی‌خطرند؛ تفاوت اصلی در روش و مدت نگهداری است، نه در سن مجاز مصرف. مهم‌ترین نکته انتخاب شیر کامل (نه کم‌چرب) و بدون طعم است.

یک نکته پایانی و مهم درباره مصرف شیر گاو برای کودک

گاهی مصرف شیر گاو برای نوزاد می‌تواند باعث بروز یبوست شود. اگر کودک شما به سن ۱۲ ماهگی رسیده و با مصرف شیر گاو دچار یبوست می‌شود، می‌توانید از شیرهای غیرلبنی مانند شیر سویای غنی‌شده یا شیر پروتئین نخود استفاده کنید (معمولاً استفاده از شیرخشک برای کودکان بالای ۱۲ ماه توصیه نمی‌شود، مگر با نظر پزشک). همچنین مطمئن شوید کودکتان در طول روز آب کافی می‌نوشد تا از بروز یبوست پیشگیری شود؛ برای اطلاع از مقدار مناسب و زمان شروع آب دادن، مقاله از چه زمانی می‌شود به کودک آب داد؟ راهنمای کاملی است.

آیا هنوز درباره مصرف شیر گاو یا لبنیات برای کودک سؤالی دارید؟ سؤال‌تان را در قسمت نظرات برای ما بنویسید.

مقالات بعدی

از چه زمانی می‌شود به کودک آب داد؟ همه چیز در مورد آب دادن به نوزاد

مشاهده قبلی ۱۴۰۲/۰۸/۲۸

حس رفلاکس در خانم باردار

۱۴۰۵/۰۴/۲۷

مشاهده بعدی