.svg)
سلامت نوزاد 
پاسخ کوتاه
تشنج ناشی از تب، لرزش یا سفت شدن بدن کودک هنگام تب بالاست و در کودکان ۶ ماه تا ۵ سال رخ میدهد. این تشنج معمولاً ۲ تا ۳ دقیقه طول میکشد، در اغلب موارد بیخطر است و به مغز آسیب نمیزند. هنگام تشنج، کودک را به پهلو بخوابانید، چیزی در دهانش نگذارید و مدت تشنج را اندازه بگیرید. اگر تشنج بیش از ۵ دقیقه طول کشید یا اولینبار بود، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تصورش هم برای هر پدر و مادری ترسناک است: کودک تب دارد و ناگهان بدنش شروع به لرزیدن میکند، چشمهایش به بالا میچرخد و برای چند لحظه بیپاسخ میشود. در این لحظه قلب شما از حرکت میایستد و فکر میکنید اتفاقی فاجعهبار افتاده است.
اما حقیقت آرامشبخش این است: تشنج ناشی از تب، با وجود ترسناک بودن، در بیشتر موارد بیخطر است و به کودک آسیب دائمی نمیزند. این اتفاق در حدود ۱ از هر ۲۰ کودک رخ میدهد و معمولاً بدون هیچ پیامد بلندمدتی به پایان میرسد.
در این مقاله دقیقاً توضیح میدهیم در لحظهی تشنج چه کاری انجام دهید (و چه کاری هرگز نکنید)، چه زمانی باید فوراً اورژانس بگیرید، چرا این اتفاق میافتد، و آیا نشانهی صرع است یا نه. هدف این است که اگر روزی با این صحنه روبهرو شدید، بهجای وحشت، بدانید دقیقاً چه باید بکنید.
تشنج ناشی از تب چیست؟
تشنج ناشی از تب، یک واکنش مغز کودک به بالا رفتن سریع دمای بدن است که باعث لرزش یا سفت شدن بدن میشود. این تشنج بیشتر در کودکان ۶ ماه تا ۵ سال (با اوج حدود ۱۲ تا ۱۸ ماهگی) دیده میشود و معمولاً در ساعات اول شروع تب رخ میدهد. در بیشتر موارد کاملاً بیخطر است.
در طول تشنج، ممکن است کودک حالت عجیبی پیدا کند، بدنش سفت شود، دستها و پاهایش بلرزند، چشمهایش بچرخند و برای مدتی به اطراف پاسخ ندهد. گاهی رنگ پوست یا الگوی تنفس کودک هم تغییر میکند. بعد از پایان تشنج، کودک معمولاً بهسرعت به حالت عادی برمیگردد، هرچند ممکن است کمی گیج یا خوابآلود باشد.
نکتهی مهم این است که شدت تب، ارتباطی با احتمال تشنج ندارد. تشنج میتواند حتی با تب خفیف هم رخ دهد. بنابراین نمیتوانید با پایین نگه داشتن تب، بهطور قطع از تشنج جلوگیری کنید. در واقع، شواهد نشان میدهد که داروهای تببر تشنج ناشی از تب را پیشگیری نمیکنند.
دو نوع تشنج ناشی از تب: ساده و پیچیده
تشنج ناشی از تب به دو نوع تقسیم میشود: ساده و پیچیده. نوع ساده شایعتر است، کمتر از ۱۵ دقیقه طول میکشد، کل بدن را درگیر میکند و طی ۲۴ ساعت فقط یکبار رخ میدهد. نوع پیچیده طولانیتر است یا چند بار در ۲۴ ساعت تکرار میشود.
جدول زیر تفاوت این دو نوع را نشان میدهد:
| ویژگی | تشنج ساده | تشنج پیچیده |
|---|---|---|
| مدت زمان | کمتر از ۱۵ دقیقه (معمولاً ۲ تا ۳ دقیقه) | بیشتر از ۱۵ دقیقه |
| بخش درگیر بدن | کل بدن | گاهی فقط یک طرف بدن |
| تکرار در ۲۴ ساعت | فقط یکبار | بیش از یکبار |
| شیوع | شایعتر | کمتر شایع |
| نیاز به بررسی | معمولاً ساده | بررسی دقیقتر لازم است |
بیشتر تشنجهای ناشی از تب از نوع ساده هستند و خطری ندارند. تشنج پیچیده نیاز به ارزیابی دقیقتر پزشک دارد، اما این هم بهمعنای آسیب دائمی نیست. در هر دو حالت، اگر برای اولینبار است که کودک تشنج میکند، باید توسط پزشک معاینه شود.
در لحظهی تشنج دقیقاً چه کنیم؟
مهمترین کار، حفظ آرامش و ایمن نگه داشتن کودک است. کودک را روی یک سطح نرم و به پهلو بخوابانید تا راه تنفسش باز بماند، اشیای خطرناک را از اطرافش دور کنید، و مدت تشنج را با ساعت اندازه بگیرید. هرگز چیزی در دهان کودک نگذارید و او را بهزور نگه ندارید.
مراحل دقیق به ترتیب:
- آرام بمانید و زمان بگیرید. به ساعت نگاه کنید و مدت تشنج را بشمارید. این عدد برای پزشک بسیار مهم است.
- کودک را به پهلو بخوابانید. این کار باعث میشود اگر استفراغ کرد، خفه نشود و راه تنفسش باز بماند. برای نوزاد زیر یک سال، او را طوری در آغوش بگیرید که سرش کمی پایینتر از بدنش باشد.
- اطراف کودک را ایمن کنید. اشیای سفت یا تیز را دور کنید. میتوانید چیزی نرم زیر سر کودک بگذارید، اما مراقب باشید جلوی بینی و دهانش را نگیرد.
- چیزی در دهان کودک نگذارید. نه دارو، نه انگشت، نه قاشق. این کار خطرناک است و باور قدیمی «بلعیدن زبان» اشتباه است.
- کودک را به زور نگه ندارید و حرکاتش را متوقف نکنید.
بعد از پایان تشنج، کودک را در وضعیت بهبود (به پهلو، با سر کمی به عقب) قرار دهید و مطمئن شوید که نفس میکشد. اگر میتوانید، از تشنج فیلم بگیرید؛ این فیلم به پزشک در تشخیص کمک زیادی میکند.
هشدار مهم: برای خنک کردن کودک هرگز از آب یخ، حمام سرد یا الکل استفاده نکنید. هیچ شواهدی نشان نمیدهد که خنککردن سریع از تشنج جلوگیری میکند و این روشها خطرناک هستند.
چه کارهایی هرگز نباید انجام دهیم؟
برخی باورهای قدیمی دربارهی تشنج، نهتنها بیفایدهاند بلکه میتوانند به کودک آسیب جدی بزنند. این اشتباهات را به خاطر بسپارید:
- چیزی در دهان کودک نگذارید. قاشق، انگشت یا هر شیء دیگری میتواند باعث آسیب به دهان، شکستن دندان یا انسداد راه تنفس شود. کودک زبانش را نمیبلعد.
- کودک را بهزور نگه ندارید. متوقف کردن اجباری حرکات میتواند باعث آسیب به مفاصل یا عضلات شود.
- آب یخ، الکل یا حمام سرد ندهید. الکل از پوست جذب میشود و خطر مسمومیت دارد؛ آب سرد باعث لرز میشود.
- در حین تشنج دارو ندهید. نباید چیزی از راه دهان بدهید چون خطر خفگی دارد.
- اگر کودک هنوز در حال تشنج است یا بیهوش است، خودتان رانندگی نکنید. با اورژانس (۱۱۵) تماس بگیرید.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟
تشنج ناشی از تب در بیشتر موارد بیخطر است، اما در شرایط زیر باید فوراً با اورژانس (۱۱۵) تماس بگیرید یا کودک را به اورژانس برسانید:
- تشنج بیش از ۵ دقیقه طول بکشد.
- این اولین تشنج کودک باشد (حتی اگر کوتاه بود، باید در بیمارستان معاینه شود).
- کودک در طول یا بعد از تشنج، در تنفس مشکل دارد یا رنگش کبود میشود.
- بلافاصله یک تشنج دیگر شروع شود (تشنجهای پشتسرهم).
- کودک بعد از تشنج به حالت عادی برنمیگردد، بسیار بیحال است یا بیدار نمیشود.
- همراه با تب، علائمی مثل گردن سفت، بثورات پوستی، استفراغ شدید یا گیجی شدید وجود دارد (که میتواند نشانهی عفونت جدی مثل مننژیت باشد).
- کودک کمتر از ۶ ماه یا بیشتر از ۶ سال سن دارد.
اگر کودک شما قبلاً تشنج ناشی از تب داشته، علت تب مشخص است، تشنج کوتاه بوده و سریع به حالت عادی برگشته، ممکن است نیازی به اورژانس نباشد و بتوانید با پزشک خود مشورت کنید. اما در صورت هرگونه تردید، تماس با پزشک همیشه انتخاب درستی است.
سؤالات متداول
آیا تشنج ناشی از تب به مغز کودک آسیب میزند؟
در اکثریت قریببهاتفاق موارد، خیر. تشنجهای سادهی ناشی از تب کوتاه هستند و به مغز، سیستم عصبی یا هوش کودک آسیب نمیزنند و باعث فلج یا مرگ نمیشوند. این موضوع را منابع معتبر مثل آکادمی اطفال آمریکا تأیید میکنند. فقط تشنجهای بسیار طولانی (بیش از چند دقیقه) نیاز به درمان فوری دارند. به همین دلیل اندازهگیری مدت تشنج و تماس با اورژانس در صورت طولانی شدن، اهمیت زیادی دارد.
آیا تشنج ناشی از تب همان صرع است؟
نه، این دو با هم فرق دارند. تشنج ناشی از تب فقط هنگام تب رخ میدهد و معمولاً با بزرگ شدن کودک از بین میرود. صرع تشنجهای مکرر بدون تب است. کودکانی که تشنج ناشی از تب داشتهاند، خطر بسیار کمی برای ابتلا به صرع در آینده دارند، اما این خطر بسیار اندک است و بیشتر کودکان بهطور کامل از این حالت عبور میکنند و صرع پیدا نمیکنند.
آیا تشنج ناشی از تب دوباره تکرار میشود؟
ممکن است. حدود ۱ از هر ۳ کودکی که یکبار تشنج ناشی از تب داشته، ممکن است در آینده دوباره دچار آن شود. این احتمال در کودکانی که اولین تشنجشان زیر یکسالگی بوده یا سابقهی خانوادگی تشنج دارند، بیشتر است. خبر خوب این است که در بیشتر کودکان، این حالت با رشد و معمولاً بعد از ۵ سالگی بهطور کامل از بین میرود. درمان دارویی منظم برای پیشگیری معمولاً لازم نیست.
آیا دادن تببر از تشنج جلوگیری میکند؟
شواهد علمی نشان میدهد داروهای تببر مثل استامینوفن و ایبوپروفن، تشنج ناشی از تب را پیشگیری نمیکنند. این داروها به کاهش ناراحتی کودک کمک میکنند، اما نمیتوانند از تشنج جلوگیری کنند، چون تشنج به سرعت بالا رفتن تب مربوط است نه فقط به عدد دما. پس اگر کودک شما سابقهی تشنج دارد، نباید به امید پیشگیری، بیش از حد دارو بدهید. بهترین کار، آمادگی برای مدیریت صحیح تشنج است.
بعد از تشنج چه اتفاقی میافتد؟
پس از پایان تشنج، کودک معمولاً بهسرعت به حالت عادی برمیگردد، اما ممکن است برای چند دقیقه تا نیمساعت گیج، خوابآلود یا بیحال باشد. این حالت طبیعی است و «خواب پس از تشنج» نامیده میشود. کودک را به پهلو بخوابانید و کنارش بمانید. وقتی بیدار و هوشیار شد، میتوانید مایعات و در صورت لزوم تببر بدهید. اگر این اولین تشنج بوده، حتماً کودک را برای معاینه نزد پزشک ببرید.
جمعبندی
تشنج ناشی از تب یکی از ترسناکترین صحنهها برای هر والدی است، اما واقعیت دلگرمکننده این است که در بیشتر موارد بیخطر است و به کودک آسیب دائمی نمیزند. این اتفاق در ۱ از هر ۲۰ کودک رخ میدهد و معمولاً با بزرگ شدن کودک از بین میرود.
اگر روزی با این صحنه روبهرو شدید، این مراحل را به یاد بیاورید: آرام بمانید، کودک را به پهلو بخوابانید، اطرافش را ایمن کنید، مدت تشنج را اندازه بگیرید و هرگز چیزی در دهانش نگذارید یا او را به زور نگه ندارید.
مهمترین مرز را فراموش نکنید: اگر تشنج بیش از ۵ دقیقه طول کشید، اولینبار بود، یا کودک در تنفس مشکل داشت، فوراً با اورژانس تماس بگیرید. با دانستن این نکات، در لحظهی بحرانی میتوانید بهجای وحشت، عاقلانه و مؤثر عمل کنید. برای اطلاعات بیشتر دربارهی مدیریت تب، مقالهی اندازهگیری تب کودک را هم ببینید.
در صورت مفید بودن این مقاله برای شما لطفا امتیاز دهید.
مقالات بعدی.svg)
فهرست عناوین
نگهداری از کودک 
