آروغ گرفتن نوزاد

در روزهای آغازین مراقبت از نوزاد، ممکن است آروغ گرفتن نوزاد به‌ظاهر یک اقدام جزئی به‌نظر برسد، اما همین کار ساده نقش مهمی در آرامش و سلامت کوچولوی شما دارد. تقریبا همه نوزادان حین شیر خوردن مقداری هوا می‌بلعند که اگر از بدنشان خارج نشود، می‌تواند آن‌ها را بی‌قرار و ناراحت کند. در این مقاله به طور جامع به نحوه آروغ گرفتن نوزاد و دلایل اهمیت آن می‌پردازیم و توضیح می‌دهیم که این کار چه مشکلاتی را کاهش می‌دهد. با لحن رسمی اما روان، گویی در حال گفت‌وگو با مادری هستیم که به‌تازگی نوزادی به دنیا آورده و دنبال راهنمایی عملی است، تمام جوانب موضوع را بررسی می‌کنیم؛ از فواید آروغ گرفتن گرفته تا روش‌های صحیح انجام آن، ارتباط آن با سکسکه نوزاد و رفلاکس معده، تفاوت‌های نوزادان شیر مادرخوار و شیرخشکی، شرایط خاص مانند نوزاد نارس یا کولیکی، و این‌که تا چه سنی باید نوزاد را آروغ گرفت. هدف ما ارائه راهنمایی کامل و علمی است که هم قابل اعتماد باشد و هم خواندنی و جذاب. پس اگر می‌خواهید همه چیز را درباره این بخش مهم از مراقبت نوزادتان بدانید، در ادامه با ما همراه باشید.

آروغ گرفتن نوزاد چیست و چرا مهم است؟

آروغ گرفتن نوزاد به معنی کمک به خروج هوای بلعیده‌شده از معده نوزاد است. حتما برای شما هم پیش آمده که وقتی نوشیدنی گازدار می‌خورید نیاز به آروغ زدن پیدا می‌کنید؛ نوزاد نیز هنگام شیر خوردن مقداری هوا همراه شیر می‌بلعد و گیر افتادن این هوا در معده او می‌تواند احساسی شبیه همان دل‌پری و نیاز به آروغ زدن ایجاد کند. در نوزادان به‌دلیل کوچک بودن معده و تکامل نیافتن کامل دستگاه گوارش، وجود حباب‌های هوا می‌تواند بیش از حد آن‌ها را اذیت کند و حتی باعث گریه، بی‌قراری یا قطع مکیدن شیر شود . آروغ گرفتن در واقع همان آزاد کردن این هوای گیر افتاده است که باعث می‌شود فشار اضافی از شکم نوزاد خارج و او احساس راحتی کند . به بیان ساده، وقتی نوزاد را آروغ می‌گیرانیم انگار دکمه‌ی تنظیم مجدد معده‌اش را می‌زنیم تا دوباره آسوده شود و بتواند راحت به خوردن شیر یا خوابیدن ادامه دهد .

اما چرا آروغ گرفتن تا این حد مهم است؟ اولا آروغ باعث کاهش گاز معده و روده نوزاد می‌شود و از درد و نفخ ناشی از آن جلوگیری می‌کند . ثانیا از بازگشت شیر (بالا آوردن یا تف کردن شیر) پیشگیری می‌کند؛ وقتی هوای اضافی خارج شود، احتمال اینکه شیر همراه هوا بالا بیاید کمتر می‌شود . همچنین یک نوزاد راحت و بدون گاز اضافی، بهتر شیر می‌خورد و غذایش را کامل‌تر دریافت می‌کند چون وسط شیر خوردن بابت دل‌درد یا نفخ نق نمی‌زند . از طرف دیگر، آروغ گرفتن منظم می‌تواند احتمال کولیک (قولنج) را کاهش دهد زیرا یکی از عوامل تشدید‌کننده‌ی قولنج، تجمع گاز در دستگاه گوارش است . در نهایت، خواب نوزاد هم آرام‌تر و عمیق‌تر می‌شود وقتی قبل از خواب آروغ او را گرفته باشیم، چرا که شکم راحت‌تری دارد و نیمه‌شب با درد گاز از خواب نمی‌پرد . البته برخی تحقیقات جدید اشاره کرده‌اند که ممکن است آروغ گرفتن تأثیر مستقیمی در کاهش کولیک شدید نداشته باشد و حتی دفعات برگرداندن شیر را کمی بیشتر کند ؛ با این حال، اکثر متخصصان اطفال همچنان آروغ گرفتن را بخش ضروری مراقبت از نوزاد می‌دانند چون هر کودک با دیگری فرق دارد و بسیاری از نوزادان بدون کمک والدین نمی‌توانند همه هوای اضافی را خارج کنند. خلاصه اینکه آروغ گرفتن نوزاد یک کار به‌ظاهر کوچک اما با فواید بزرگ است که آسایش گوارشی فرزندتان را فراهم می‌کند.

فواید آروغ گرفتن نوزاد: کاهش گاز و مشکلات ناشی از آن

همان‌طور که اشاره شد، آروغ گرفتن نوزاد چندین فایده مهم دارد که مستقیما به سلامت و راحتی او مربوط می‌شوند:

کاهش نفخ و درد شکم: بزرگ‌ترین منفعت آروغ گرفتن، خارج کردن حباب‌های هوای بلعیده‌شده و کاهش فشار گاز در معده است . این کار از دردهای ناشی از نفخ جلوگیری می‌کند و مانع می‌شود که نوزاد به خاطر دل‌درد گریه و بی‌قراری کند. بسیاری از بی‌قراری‌های بعد از شیر خوردن، با یک آروغ ساده برطرف می‌شوند.
پیشگیری از سکسکه و گرفتگی دیافراگم: گاهی تجمع هوا در معده می‌تواند باعث تحریک دیافراگم و بروز سکسکه در نوزاد شود . آروغ گرفتن با خارج کردن این هوا، احتمال سکسکه را کمتر می‌کند. حتی اگر حین شیردهی متوجه شدید نوزادتان سکسکه کرده، متوقف کردن تغذیه و کمک به آروغ زدن او می‌تواند سکسکه را زودتر قطع کند .
جلوگیری از بازگشت شیر (رفلاکس): وقتی هوا در معده نوزاد گیر می‌کند، جا را برای شیر تنگ کرده و ممکن است باعث بالا آوردن مقداری از شیر شود. با آروغ، هوای اضافی خارج شده و فضای معده آزاد می‌شود؛ در نتیجه احتمال اینکه شیر بالا بیاید کاهش می‌یابد . البته در نوزادانی که مبتلا به رفلاکس شدید (GERD) هستند، عوامل ساختاری نقش دارند و آروغ به‌تنهایی درمان نیست ، اما به هر حال داشتن برنامه منظم آروغ گرفتن می‌تواند مقدار و دفعات تف کردن شیر را کمتر کند.
تغذیه بهتر و کامل‌تر: یک نوزاد که هوا در معده‌اش گیر نکرده و احساس پُری کاذب یا درد ندارد، با میل و راحتی بیشتری شیر می‌خورد . وقتی در میانه‌ی شیردهی آروغ گرفته می‌شود، نوزاد با آرامش بیشتری به خوردن ادامه می‌دهد و احتمال این‌که حجم کافی شیر دریافت کند بیشتر است. به بیان دیگر، آروغ گرفتن کیفیت شیردهی را بهبود می‌بخشد.
آرامش و خواب راحت‌تر: بعد از یک وعده شیر، نوزادی که آروغش گرفته شده آرام‌تر است و راحت‌تر به خواب می‌رود . در مقابل، نوزادی که هوا در معده‌اش باقی مانده ممکن است بی‌قراری کند، دست‌هایش را مشت کند و پاهایش را توی شکم جمع کند که نشان‌دهنده ناراحتی است . بنابراین آروغ گرفتن به تنظیم حال نوزاد کمک کرده و او را برای یک چرت یا خواب طولانی آسوده آماده می‌کند.

در مجموع، آروغ گرفتن نوزاد فوایدی چندبعدی دارد: هم از نظر فیزیکی درد و ناراحتی را کم می‌کند، هم از نظر رفتاری باعث آرامش و خونسردی بیشتر کودک می‌شود و هم به والدین اطمینان خاطر می‌دهد که فرزندشان بعد از شیر خوردن حال بهتری دارد. این یک عادت ساده اما مؤثر در نگهداری نوزاد است که تاثیر آن را خیلی زود در کاهش گریه‌ها و نق‌های پس از تغذیه خواهید دید.

زمان مناسب برای آروغ گرفتن نوزاد

یکی از سوالات رایج والدین این است که چه موقع و چند بار باید نوزاد را آروغ بگیرند؟ پاسخ کوتاه این است: هم در طی شیردهی و هم بعد از آن. اما بیایید دقیق‌تر بررسی کنیم.

به طور کلی توصیه متخصصان کودکان این است که به طور منظم حین و بعد از شیر دادن نوزاد را آروغ بگیرید . حتی اگر نوزاد علائم ناراحتی نشان نمی‌دهد، وقفه‌های کوتاه برای آروغ گرفتن می‌تواند از ایجاد مشکلات جلوگیری کند. زیرا ما دقیقا نمی‌دانیم چه مقدار هوا وارد معده کوچک او شده است؛ پس بهتر است جانب احتیاط را رعایت کنیم و اجازه ندهیم تجمع هوا به مرحله‌ای برسد که او را بی‌قرار کند .

علائم نیاز نوزاد به آروغ

هرچند پیشنهاد می‌شود در فواصل منظم آروغ گرفته شود، اما نوزادان گاهی خودشان هم علامت می‌دهند که نیاز به آروغ دارند. توجه به زبان بدن و رفتارهای کوچولویتان به شما کمک می‌کند زمان مناسب را تشخیص دهید. برخی از نشانه‌های رایج عبارت‌اند از:

مشت کردن دست‌ها: اگر دیدید نوزاد دستان خود را مُشت کرده و بدنش را منقبض کرده است، ممکن است در حال نشان دادن ناراحتی ناشی از وجود هوا یا گاز در شکم باشد . دست‌های مشت‌شده در نوزاد معمولا معنی “من راحت نیستم” می‌دهد.
گریه و بی‌قراری هنگام یا بلافاصله پس از شیر خوردن: اگر کوچولویتان وسط شیر خوردن ناگهان گریه می‌کند یا بعد از خوردن هم هنوز بی‌تاب است، احتمال دارد هوای گیر افتاده در معده او باعث ناراحتی شده باشد . ادامه دادن شیردهی در حالی که نوزاد نق می‌زند فقط اوضاع را بدتر می‌کند چون با گریه، هوای بیشتری هم می‌بلعد . بهتر است در این مواقع سریعا شیردهی را متوقف کرده و او را آروغ دهید تا آرام شود.
جمع کردن زانوها به سمت شکم: نوزادان هنگام دل‌درد یا احساس نفخ، غریزی پاهایشان را به طرف شکم جمع می‌کنند. اگر دیدید پسر کوچولویتان پاهایش را توی شکمش جمع می‌کند و زور می‌زند، به احتمال زیاد حباب هوایی در شکمش دارد که آزارش می‌دهد .
قوس دادن کمر و پیچ و تاب خوردن: تقلا کردن، پیچیدن بدن یا پس زدن سینه مادر/شیشه شیر از دیگر علامت‌های وجود هوای اضافی و ناراحتی است . نوزادی که وسط شیر خوردن ناگهان کمرش را قوس می‌دهد یا سرش را برمی‌گرداند شاید در واقع می‌گوید “یک آروغ نیاز دارم!”
مکث‌های مکرر در شیر خوردن: اگر نوزاد مرتب در مکیدن وقفه می‌اندازد، اخم می‌کند یا پستانک/سرشیشه را رها می‌کند، شاید تلاش می‌کند به شما بگوید اول من را آروغ بگیر بعد ادامه بدهیم . این مکث‌ها می‌توانند نشانه گیر افتادن هوا باشند، حتی اگر هنوز گریه را شروع نکرده است.
سکسکه یا تف کردن شیر: همان‌طور که گفتیم، سکسکه می‌تواند به دلیل پر شدن بیش از حد معده با هوا یا شیر رخ دهد. اگر نوزاد حین غذا سکسکه کرد، زمان خوبی است که او را بلند کنید و آروغ بگیرید . همچنین تف کردن مکرر مقادیر کم شیر می‌تواند نشان دهد که نیاز به آروغ دارد (البته تف کردن اندک پس از شیر طبیعی است، اما اگر وسط خوردن تکرار شود بهتر است آروغ گرفته شود) .

به یاد داشته باشید که هر نوزادی منحصر‌به‌فرد است؛ بعضی خیلی واضح نشان می‌دهند که نیاز به آروغ دارند و برخی دیگر بدون کمک شما هم باد گلو را خارج می‌کنند. اما در آغاز کار، شما با دیدن این علائم می‌توانید الگوی نیازهای فرزندتان را بشناسید و کم‌کم متوجه می‌شوید چه زمانی باید او را آروغ گرفت. پس از چند هفته، آروغ گرفتن تبدیل به بخشی طبیعی از ریتم شیردهی شما خواهد شد.

چند بار آروغ گرفتن در طول شیردهی کافیست؟

حالا که نشانه‌ها را می‌شناسیم، پرسش دیگر این است که در هر نوبت شیردهی چند مرتبه باید آروغ گرفت؟ پاسخ به سن نوزاد و روش تغذیه او بستگی دارد، اما به طور کلی قوانین زیر می‌تواند راهنمای شما باشد:

نوزادان شیرخشکی: توصیه می‌شود هنگام شیر دادن با شیشه، بعد از هر ۶۰ تا ۹۰ میلی‌لیتر (معادل ۲ تا ۳ اونس) شیر خوردن نوزاد را آروغ بگیرید . یعنی اگر مثلا ۱۵۰ سی‌سی شیر خشک در شیشه آماده کرده‌اید، در طی خوردن آن ۲ تا ۳ بار وقفه بیندازید و او را آروغ دهید. دلیلش این است که معمولا نوزادان با شیشه هوای بیشتری می‌بلعند، به‌خصوص اگر سرشیشه جریان تندی داشته باشد یا در زاویه مناسب نگه نداشته باشید . پس بهتر است مرتب باد گلویشان گرفته شود.
نوزادان شیر مادرخوار: در شیردهی مستقیم از سینه مادر، معمولا نوزادان هوای کمتری می‌بلعند به‌ویژه اگر پوزیشن شیردهی و چفت شدن دهانشان روی سینه درست باشد . با این حال، هنوز هم باید آروغ گرفته شوند. یک قانون عملی این است که هر بار که می‌خواهید سینه را عوض کنید (از چپ به راست یا برعکس)، ابتدا نوزاد را آروغ بگیرید . این کار هم به خروج هوای احتمالی کمک می‌کند و هم یک استراحت کوتاه به نوزاد می‌دهد تا برای خوردن سینه بعدی آماده‌تر باشد. در هفته‌های اول حتی اگر بین سینه عوض نکردید هم پس از اتمام شیردهی از هر دو سینه، حتما او را آروغ بدهید؛ چون نوزادان در هفته‌های اول زندگی گاهی با ولع و سرعت شیر می‌خورند و ممکن است هوا قورت دهند .
اگر نوزاد وسط شیر خوردن بی‌قراری کرد: همان‌طور که در بخش علائم گفتیم، چنانچه نوزاد پیش از رسیدن به آن حجم یا زمان مقرر، علائم ناراحتی و نیاز به آروغ نشان داد (مثلا بعد از یک اونس گریه کرد)، همان موقع اقدام به آروغ گرفتن کنید . لازم نیست صبر کنید تا ۲ اونس کامل کند. راحتی او در اولویت است.
پس از پایان تغذیه: چه شیر خشک و چه شیر مادر، پس از اینکه نوزاد سیر شد و خوردن را تمام کرد نیز یک بار او را آروغ بگیرید . این کار برای تخلیه هوای باقی‌مانده احتمالی مفید است و همچنین اگر مقداری شیر در بالای معده مانده، با یک آروغ کوچک ممکن است خارج شود که بهتر از آن است که بعدا وقتی نوزاد خوابید ناگهان بالا بیاید.

یک نکته مهم: اگر نوزاد خیلی خوب و آرام در حال شیر خوردن است و خودش مکثی ندارد، لازم نیست زورکی وقفه ایجاد کنید. صبر کنید خودش یک مکث طبیعی داشته باشد یا شیر یک سینه تمام شود، آن‌وقت آروغ بگیرید . قطع کردن بی‌مورد روند تغذیه می‌تواند او را کلافه کند و حتی باعث شود بیشتر گریه کند و هوای بیشتری قورت بدهد . بنابراین تعادل را رعایت کنید؛ نه آنقدر صبر کنید که کاملا بی‌قرار شود و نه بی‌دلیل آرامش تغذیه را برهم بزنید. با چندبار تمرین، زمان‌بندی مناسب دستتان می‌آید.

روش‌های صحیح آروغ گرفتن نوزاد

حالا که فهمیدیم چه وقت‌هایی باید آروغ نوزادمان را بگیریم، بیایید در مورد نحوه آروغ گرفتن نوزاد صحبت کنیم. شاید دفعه اول که این کار را انجام می‌دهید کمی مردد باشید: «چه طور او را نگه دارم؟ اگر سرش نیفتد؟ از کجا ضربه بزنم؟» خوشبختانه چند تکنیک ساده و امتحان پس‌داده برای آروغ گرفتن وجود دارد که اکثر والدین از آن‌ها استفاده می‌کنند . شما می‌توانید همه را امتحان کنید و ببینید کدام برای فرزند شما مؤثرتر است یا حتی ترکیبی از آن‌ها را به کار ببرید. در همه این روش‌ها دو اصل کلی را به یاد داشته باشید: حمایت از سر و گردن نوزاد (چون او هنوز کنترلی روی گردنش ندارد) و ملایمت در حرکت (قرار نیست به پشت نوزاد ضربات محکم بزنید؛ نوازش ملایم یا ضربات آرام کافیست). همچنین همیشه یک پارچه تمیز یا دستمال روی شانه یا زیر چانه نوزاد قرار دهید تا در صورت برگشت کمی شیر، لباس‌تان کثیف نشود .

حالت‌های اصلی آروغ گرفتن معمولا سه مدل هستند که در ادامه توضیح می‌دهیم. تلاش کنید هر سه روش را یاد بگیرید چون ممکن است یک روش برای نوزاد شما راحت‌تر باشد یا در شرایط مختلف (مثلا وقتی بیرون هستید یا روی مبل نشسته‌اید) یکی کاربردی‌تر از دیگری باشد .

روش آروغ گرفتن روی شانه

در این روش کلاسیک که احتمالا در فیلم‌ها هم دیده‌اید، نوزاد را صاف روی سینه و شانه خود نگه می‌دارید. مراحل انجام آن به این ترتیب است:

صاف بایستید یا بنشینید (اگر می‌نشینید کمی به عقب تکیه دهید). نوزاد را طوری بغل کنید که سرش روی شانه شما قرار بگیرد و چانه‌اش روی شانه شما تکیه کند . یک دست خود را زیر باسن نوزاد بگذارید تا وزنش را بگیرید و او را محکم نگه داشته باشید.
با دست دیگر، به آرامی پشت نوزاد را بمالید یا آهسته ضربه‌های ملایم بین کتف‌هایش بزنید . می‌توانید دست خود را کمی حالت فنجانی (گود) کنید؛ این حالت از کف دست تخت ملایم‌تر است و ضربات موثرتری ایجاد می‌کند . نیازی نیست خیلی محکم بزنید؛ چند ضربه آرام پشت سر هم یا ماساژ دایره‌ای کمر او، به حرکت حباب‌های هوا به سمت بالا کمک می‌کند.
مراقب باشید سر و گردن نوزاد را حمایت کنید. چون سر روی شانه شماست، عملا با چانه‌اش تکیه داده اما هنوز باید یک دستتان پشت او باشد که اگر تقلا کرد یا خواست سرش را تکان دهد، سقوط نکند. همچنین مطمئن شوید که صورتش در شانه شما فشرده نشده و راه تنفسش باز است.
برای جلوگیری از کثیف شدن لباس، یک پارچه تمیز روی شانه خود زیر چانه نوزاد پهن کنید (اگر قبلا نگذاشته‌اید) . در صورت وقوع یک آروغ همراه با کمی شیر، این پارچه آن را جذب خواهد کرد.

مزیت روش روی شانه این است که بدن نوزاد کاملا عمودی قرار می‌گیرد و جاذبه به بالا آمدن هوا کمک می‌کند . معمولا پس از یک تغذیه کامل، این روش موثرترین حالت برای گرفتن باد گلو است. بسیاری از والدین گزارش می‌کنند که بعد از شیر شب، وقتی نوزاد را روی شانه آروغ می‌گیرند، او راحت‌تر و طولانی‌تر می‌خوابد (چون خوب آروغ زده و شکمش آرام است).

روش آروغ گرفتن در حالت نشسته روی پا

پدر یا مادر می‌تواند نوزاد را برای آروغ زدن روی پا بنشاند و با دست زیر چانه او را حمایت کند.

این روش برای نوزادان کمی بزرگ‌تر که کنترل گردنشان کمی بهتر شده (چند هفته که گذشت) بسیار خوب است، اما با نوزاد تازه متولدشده هم می‌توان با احتیاط انجام داد. در این حالت، شما نوزاد را روی پای خود می‌نشانید به صورتی که کمی به جلو خم باشد. مراحل انجام:

خودتان روی یک صندلی یا مبل بنشینید و زانوهای‌تان را نزدیک به هم قرار دهید. نوزاد را طوری بنشانید که کنار باسن او روی یکی از ران‌های شما قرار بگیرد و صورتش رو به جلو (دور از شما) باشد . می‌توانید او را کمی مایل به یک سمت بنشانید.
کف یک دست خود را روی سینه نوزاد قرار دهید و انگشتان آن دست را زیر چانه نوزاد بگذارید تا سر و سینه‌اش حمایت شود . دقت کنید که دستتان روی گلوی او فشار نیاورد؛ فقط از زیر فک و جلوی سینه تکیه‌گاه ایجاد کنید. این حالت سر و گردن او را ثابت و ایمن نگه می‌دارد.
با دست آزاد خود، مثل روش قبل پشت نوزاد را به آرامی بمالید یا ضربه‌های ملایم بزنید . از پایین کمر شروع کنید و به سمت شانه‌ها بیایید ؛ برخی والدین می‌گویند این تکنیک پله‌ای کمک می‌کند هوای گیر کرده جابه‌جا شود. فراموش نکنید دستتان حالت گود داشته باشد تا ضربه‌ها نرم‌تر باشند.
همچنان که پشتش را می‌زنید، بدن نوزاد را کمی به جلو خم نگه دارید (حدود ۳۰ درجه خم شود) . این حالت کمک می‌کند راه خروج هوا بازتر شود و همچنین باعث می‌شود اگر کمی شیر بالا آورد به جلو بریزد نه به سمت مجاری بینی.

این وضعیت چون نوزاد تقریبا عمودی است ولی با کمک دستان شما کاملا کنترل شده، برای نوزادانی که رفلاکس دارند بسیار مفید است (چون فشار کمتری به دریچه معده می‌آید) . همچنین برای والدینی که می‌خواهند صورت نوزاد را ببینند خوب است؛ چون در روش روی شانه صورت نوزاد پشت شماست ولی اینجا می‌توانید چهره‌اش را حین آروغ دیدن ببینید و حتی با او حرف بزنید که حواسش پرت شود. فقط توجه داشته باشید که اگر نوزادتان هنوز گردنش کاملا محکم نشده (مثلا کمتر از دو ماه دارد)، حتما سرش را با دست خوب مهار کنید تا به جلو نیفتد.

روش آروغ گرفتن در حالت دمر روی زانو

در این روش، نیروی جاذبه و کمی فشار ملایم روی شکم نوزاد به خارج شدن باد کمک می‌کند. بعضی نوزادان که زیاد وول می‌خورند یا با روش‌های قبلی راحت نیستند، در این پوزیشن بهتر آروغ می‌زنند . برای انجام آن:

روی مبل یا صندلی بنشینید و پاهای خود را جفت کنید. نوزاد را به شکم روی ران‌های خود بخوابانید به‌طوری‌که سرش به یک سمت باشد و گونه‌اش روی یکی از ران‌های شما قرار بگیرد. سر نوزاد باید کمی بالاتر از بدنش قرار گیرد؛ یعنی مثلا سر روی پای راست شما و بدن روی پای چپ، طوری که سرش اندکی مرتفع‌تر باشد . می‌توانید با دستتان یا یک بالش کوچک این ارتفاع را تنظیم کنید.
دست خود را روی باسن یا پشت نوزاد نگه دارید تا او را ثابت نگه دارید و از افتادنش جلوگیری کنید. در این حالت او نسبت به حالات قبل کمتر مهار شده است پس حواس‌تان باشد غلت نزند.
حالا با دست دیگر پشت نوزاد را به آرامی ماساژ دهید یا بزنید . حرکات دورانی آرام روی کمر، یا ضربات بسیار ملایم بین شانه‌ها، هر دو موثرند. چون شکم نوزاد روی پای شما قرار گرفته، فشار خیلی ملایمی به شکمش وارد می‌شود که به خروج گاز کمک می‌کند . خیلی لازم نیست او را خم کنید چون نیروی جاذبه اینجا به اندازه کافی وارد عمل شده است.
مثل همیشه، یک پارچه تمیز زیر دهان نوزاد (روی ران شما) بگذارید تا اگر آروغش همراه با کمی شیر بود، آماده باشید .

در این روش چون سر نوزاد پایین‌تر از روش‌های دیگر است، اگر کودکتان رفلاکس شدید دارد یا خیلی شیر بالا می‌آورد، این حالت را کمتر به‌کار ببرید. چون ممکن است باعث شود مقدار بیشتری شیر به دهانش بیاید و حتی خطر خفگی ایجاد کند . در چنین مواردی روش عمودی (روی شانه یا نشسته) ایمن‌تر است. اما برای نوزادان معمولی، خواباندن روی شکم روی زانو یکی از حالت‌هایی است که اغلب جواب می‌دهد؛ مخصوصا اگر روش شانه یا نشسته جواب نداده، یک تغییر وضعیت به روی شکم می‌تواند ناگهان باد گلوی顧رانده شود.

نکات ایمنی و اثربخشی در آروغ گرفتن

فارغ از اینکه از کدام روش بالا استفاده می‌کنید، چند توصیه کلی وجود دارد که کمک می‌کند آروغ گرفتن بی‌خطرتر و موثرتر باشد:

همیشه حامی سر نوزاد باشید: چه روی شانه باشد چه روی پا، سر و گردن نوزاد را با یک دست مهار کنید. ماهیچه‌های گردن او هنوز ضعیف‌اند و تکان یا افتادن سر می‌تواند به او صدمه بزند. پس هر پوزیشنی که انتخاب می‌کنید، اول ایمنی را برقرار کنید.
از فشار یا ضربه شدید خودداری کنید: قرار نیست به پشت نوزاد ضربه محکم بزنید یا او را تکان شدید دهید. ضربات آرام و منظم یا ماساژ ملایم کافی است . گاهی حتی فقط عمود نگه داشتن بچه بدون هیچ ضربه‌ای باعث آروغ می‌شود. هدف این است که حباب هوا را حرکت دهیم، نه اینکه حتما صدای بلند آروغ بشنویم.
صبور باشید و به نوزاد زمان بدهید: بعضی آروغ‌ها چند ثانیه‌ای بیرون می‌آیند، بعضی دیگر چند دقیقه زمان می‌برند . اگر سریع نتیجه نگرفتید ناامید نشوید. حدود ۲-۵ دقیقه تلاش ملایم کافیست؛ بیش از آن هم معمولا لازم نیست (بعد از چند دقیقه اگر نتیجه نشد می‌توانید وقفه دهید و بعدا دوباره امتحان کنید) . به یاد داشته باشید خود تلاش برای آروغ ممکن است گاز را جابجا کند و نوزاد را راحت‌تر کند حتی اگر صدای آروغ نشنوید .
تغییر وضعیت را امتحان کنید: اگر یکی از روش‌ها را چند دقیقه انجام دادید و نوزاد آروغ نزد، او را کمی جابجا کنید. مثلا از روی شانه به حالت نشسته یا برعکس. گاهی عوض کردن زاویه بدن نوزاد باعث آزاد شدن حباب هوا می‌شود . حتی یک ترفند جالب این است که نوزاد را برای چند ثانیه به پشت روی تخت بخوابانید و دوباره بلند کنید؛ این حرکت می‌تواند حباب گیر کرده را حرکت دهد .
همیشه دستمال همراه داشته باشید: بالا آوردن مقداری شیر همراه آروغ کاملا طبیعی است . این به معنی مشکل نیست؛ فقط شیر اضافی یا هوایی است که بیرون می‌آید. پس هر بار پیش از آروغ گرفتن یک پارچه تمیز روی شانه، زیر چانه یا روی پایتان (بسته به حالت) بگذارید تا شیر برگردان احتمالی را جذب کند . اینطوری هم لباس خودتان تمیز می‌ماند هم نوزاد احساس خیسی و ناراحتی نمی‌کند.

با رعایت این نکات، آروغ گرفتن برای شما و فرزندتان به یک روال آرام و بدون استرس تبدیل خواهد شد. هر دوی شما یاد می‌گیرید که چطور با هم همکاری کنید تا هوای مزاحم از شکم کوچولو خارج شود. کمی تمرین و صبر لازم است، اما خیلی زود در این کار خبره می‌شوید!

آروغ گرفتن نوزاد در خواب یا شب

ممکن است برای شما هم پیش بیاید که نوزاد هنگام شیر خوردن در شب خوابش ببرد؛ به ویژه نوزادان کوچک‌تر که حین مکیدن اغلب چرت می‌زنند. این سوال مطرح می‌شود که آیا باید نوزادی را که خوابش برده بیدار کرد تا آروغ بزند؟ پاسخ این است که بهتر است تلاش کنید حتی نوزاد خواب‌آلود هم آروغ بزند، اما معمولا این کار را می‌توانید بدون کامل بیدار کردن او انجام دهید.

اگر نوزاد در پایان تغذیه خوابش برد، به آرامی او را در یکی از وضعیت‌های آروغ‌گیری قرار دهید و خیلی ملایم سعی کنید باد گلویش را خارج کنید . خبر خوب این است که اکثر نوزادان حتی در خواب هم بدون مشکل آروغ می‌زنند و اغلب در طول آروغ گرفتن بیدار نمی‌شوند . مثلا می‌توانید او را روی شانه خود بگذارید و پشتش را آهسته بمالید؛ خواهید دید که احتمالا در همان حالت چشمانش بسته می‌ماند و شاید در خواب یک آروغ کوچک بزند.

هنگام آروغ گرفتن نوزاد خواب، حتما سر او را به خوبی حمایت کنید چون بدنش شل است و کنترلی ندارد . حرکات را کندتر و نرم‌تر انجام دهید. هدف این است که او را زیاد تکان ندهید که از خواب نپرد. اگر بعد از یکی دو دقیقه آروغ نزد و به نظر آرام می‌رسد (نشانه‌ای از ناراحتی نشان نمی‌دهد)، می‌توانید فرض کنید نیازی نداشته و او را به آرامی به وضعیت خوابیده منتقل کنید. حتما پس از شیر آخر شب، نوزاد را چند دقیقه عمودی نگه دارید حتی اگر آروغ واضحی نداشته باشد؛ این کار کمک می‌کند شیر در معده‌اش کمی ته‌نشین شود و احتمال بالا آمدن کاهش یابد .

بعضی والدین نگران سندرم مرگ ناگهانی نوزاد (SIDS) و ارتباط آن با برگرداندن شیر در خواب هستند. طبق توصیه متخصصان، حتی اگر نوزاد مقداری شیر برگرداند، بهترین وضعیت خواب او به پشت است روی سطح صاف . پس هرگز به خاطر ترس از خفگی ناشی از تف کردن، نوزاد را دمر یا به پهلو نخوابانید. به جای آن، با آروغ گرفتن و صاف نگه داشتن چند دقیقه‌ای پس از شیر، می‌توانید احتمال تف کردن در تخت را کم کنید و سپس او را به پشت بخوابانید. اگر نوزاد شما رفلاکس دارد، شاید شنیده باشید که بعضی‌ها توصیه می‌کنند زیر تشک او را شیب‌دار کنید؛ اما تحقیقات نشان داده این کار کمکی نمی‌کند و حتی خطرناک است . به جای آن، همان اصول را رعایت کنید: وعده‌های کوچکتر، آروغ میان و پس از غذا، و کمی قائم نگه داشتن بعد از شیر.

بنابراین خلاصه اینکه: در شب هم آروغ گرفتن را فراموش نکنید. حتی اگر کوچولویتان خواب است، خیلی آرام امتحان کنید. اگر شد که چه بهتر، اگر نه و او راحت به نظر می‌رسد، اصرار نکنید. مهم این است که او را مستقیم بعد از شیر خوردن نخوابانید و چند دقیقه وقتی بیدار یا نیمه‌بیدار است آروغ را چک کنید. با این کار هم خیال شما راحت‌تر خواهد بود هم کودک با شکمی سبک‌تر به خواب می‌رود.

تفاوت آروغ گرفتن در نوزادان شیر مادرخوار و شیرخشکی

نوع تغذیه نوزاد (شیر مادر یا شیر خشک) می‌تواند در میزان هوای بلع‌شده تأثیر داشته باشد و بنابراین نیاز به آروغ گرفتن ممکن است کمی متفاوت باشد. بیایید این تفاوت‌ها را بررسی کنیم:

نوزاد شیر مادرخوار: وقتی نوزاد از سینه مادر تغذیه می‌کند، به طور طبیعی و به شرط درست گرفتن سینه، هوای کمتری وارد معده‌اش می‌شود . دهان نوزاد قسمت هاله سینه را می‌پوشاند و مکیدن از سینه یک فرآیند نسبتاً هماهنگ است که هوا کمتر در آن راه دارد. به ویژه اگر مادر گرفتگی و اتصال صحیح پستان را رعایت کند، صدای مکیدن هوا نباید بیاید. با این وجود، حتی نوزادان شیر مادرخوار هم مقداری هوا می‌بلعند (مثلا وقتی خیلی گرسنه‌اند و تند تند می‌خورند، یا اگر جریان شیر مادر خیلی زیاد است و مجبورند تند قورت بدهند). بنابراین برای آن‌ها هم آروغ گرفتن لازم است، هرچند شاید دفعاتش کمتر باشد. یک زمان خوب برای آروغ دادن این نوزادان هنگام تعویض سینه است؛ یعنی وقتی یک پستان را تمام کردید و می‌خواهید طرف دیگر را بدهید، چند لحظه وقفه بیندازید و آروغش را بگیرید . اگر هم همیشه از یک سینه در هر وعده شیر می‌دهید، وسط همان یک سینه یک بار آروغ دهید (مثلا وقتی نوزاد سرعت مکیدنش کم شد). در کل نوزادان شیر مادرخوار ممکن است بعضی وعده‌ها اصلا نیاز به آروغ نداشته باشند، اما بهتر است شما همیشه امتحان کنید؛ اگر آروغ نزد و راحت بود مشکلی نیست.
نوزاد شیرخشکی (شیشه‌خور): تغذیه با شیشه شیر پتانسیل بیشتری برای بلع هوا دارد، چون سرشیشه و نحوه مکیدن کمی هوا هم به همراه شیر وارد می‌کند . به‌خصوص اگر حباب در شیشه باشد یا نوزاد خیلی حریصانه بمکد. بنابراین این نوزادان معمولا بیشتر به آروغ گرفتن نیاز دارند. توصیه رایج این است که هر ۶۰-۹۰ سی‌سی شیر مصرف‌شده، آروغ داده شود (تقریبا هر ۵ دقیقه یک بار اگر شیرخوار سرعت متوسطی داشته باشد). همچنین مطمئن شوید سوراخ سرشیشه اندازه‌ی مناسبی دارد؛ نه آنقدر کوچک که نوزاد برای بیرون کشیدن شیر تقلا کند و کلی هوا ببلعد، نه آنقدر بزرگ که شیر با سرعت زیاد به دهانش بریزد و او به سرفه بیفتد (هر دو حالت موجب بلع هوا می‌شوند) . قاعده این است که وقتی شیشه را برعکس می‌گیرید باید حدودا ۱ قطره در ثانیه شیر چکه کند . اگر نمی‌کند، شاید سوراخ گرفته یا ریز است؛ بزرگترش کنید. به هر حال با وجود رعایت این نکات باز هم آروغ گرفتن برای شیشه‌خورها اهمیت زیادی دارد. حتما وسط شیر و انتهایش او را بادگلو دهید.
تغذیه ترکیبی یا سایر حالات: برخی مادران ترکیبی از شیر خود و شیر کمکی می‌دهند؛ در این صورت بر اساس مقداری که از شیشه می‌خورد او را بیشتر آروغ دهید. در مورد نوزادانی که با سرنگ، فنجان یا لوله تغذیه می‌شوند (مثلا نوزاد نارس در NICU)، معمولا حین تغذیه هواگیری توسط پرستار انجام می‌شود اما اگر خودتان در خانه با فنجان یا قاشق به نوزاد شیر می‌دهید، باز هم بعدش آروغ را فراموش نکنید.

به طور خلاصه، هر نوزادی صرف‌نظر از نوع تغذیه نیاز به آروغ گرفتن دارد ، اما نوزادان شیرخشکی احتمالا به دفعات بیشتر و نظم جدی‌تری در این کار احتیاج دارند، در حالی که نوزادان شیرمادرخوار ممکن است راحت‌تر باشند و کمتر هوا بگیرند. شما باید الگوی فرزند خودتان را پیدا کنید؛ مثلا ممکن است متوجه شوید که کوچولوی شما که از سینه تغذیه می‌کند فقط روزی چند بار نیاز به آروغ دارد و اکثر مواقع خودش گاز را دفع می‌کند. یا برعکس شاید او هم هر بار باید آروغ بزند. پیام این است که به واکنش‌های کودک دقت کنید و بر همان اساس عمل کنید.

ارتباط آروغ گرفتن با سکسکه نوزاد

سکسکه کردن نوزادان برای والدین پدیده‌ای جالب ولی بعضا نگران‌کننده است. صدای “هیک” کوچولوی آن‌ها شاید بامزه باشد اما مادر یا پدر پیش خود فکر می‌کنند آیا مشکلی وجود دارد؟ خوشبختانه سکسکه در نوزادان امری کاملا شایع و معمولا بی‌خطر است . اما سوال اینجاست که آیا آروغ گرفتن می‌تواند به جلوگیری از سکسکه یا قطع کردن آن کمک کند؟

از دید متخصصان، یکی از علت‌های احتمالی سکسکه در شیرخواران پر بودن بیش از حد معده یا تحریک دیافراگم بر اثر تجمع گاز است . وقتی نوزاد خیلی تند شیر می‌خورد یا مقدار زیادی هوا می‌بلعد، معده‌اش متسع می‌شود و ممکن است به دیافراگم (عضله‌ی تنفسی زیر شش‌ها) فشار بیاورد و آن را دچار اسپاسم کند؛ نتیجه اسپاسم هم سکسکه است. بنابراین منطقی است که آروغ گرفتن جلوی این وضعیت را بگیرد چون باد گلو، هوای اضافی را خارج کرده و از اتساع زیاد معده جلوگیری می‌کند .

متخصصان توصیه می‌کنند که برای پیشگیری از سکسکه، در حین شیردهی حتما وقفه‌های آروغ‌گیری را در نظر بگیرید؛ مثلا پس از هر چند دقیقه مکیدن یا هر ۵۰-۷۵ سی‌سی شیر، یک آروغ کوچولو بگیرید تا معده کمی تخلیه شود . این کار احتمال بروز سکسکه‌های بعد از غذا را کم می‌کند. همچنین وضعیت شیردهی نوزاد را طوری تنظیم کنید که نیمه‌نشسته باشد؛ وقتی سر بالاتر از شکم باشد هوای کمتری گیر می‌کند و کنترل سکسکه بهتر می‌شود .

حال اگر با وجود همه این‌ها نوزادتان سکسکه کرد چه؟ خود سکسکه دردی برای بچه ندارد و معمولا بیشتر از پدرومادر اذیت‌کننده است تا خود نوزاد . اما اگر سکسکه هنگام شیر خوردن آغاز شد، بهتر است شیردهی را موقتا متوقف کنید، نوزاد را تغییر وضعیت دهید و سعی کنید آروغش را بگیرید . خیلی وقت‌ها چند ضربه آرام به پشت، یک آروغ کوچک و چند لحظه استراحت باعث می‌شود سکسکه بند بیاید. همچنین آرام کردن نوزاد مهم است؛ اضطراب یا گریه او ممکن است سکسکه را بدتر کند. بعضی والدین استفاده از پستانک را مفید می‌دانند چون مکیدن پستانک می‌تواند به آرام شدن دیافراگم کمک کند و جلوی ادامه سکسکه را بگیرد . البته اگر سکسکه در اواخر تغذیه شروع شد، شاید بهترین راه این باشد که صبر کنید خودش تمام شود یا چند دقیقه بعد مجددا مقدار کمی شیر به او بدهید چون اغلب ادامه تغذیه پس از توقف کوتاه، سکسکه را متوقف می‌کند .

در مجموع، آروغ گرفتن یک راهکار پیشگیرانه و گاهی درمانی برای سکسکه نوزاد است. هرچه نوزاد کمتر هوای اضافه در شکمش داشته باشد، کمتر سکسکه می‌کند. و اگر هم سکسکه کرد، متوقف کردن تغذیه، تلاش برای آروغ و آرام کردن او معمولا موثر است. یادتان باشد سکسکه در نوزادان طبیعی است و با بزرگ‌تر شدن آن‌ها کم‌تر می‌شود. شما با رعایت همین نکات ساده می‌توانید دفعات آن را به حداقل برسانید.

ارتباط آروغ گرفتن با رفلاکس نوزاد

ریفلاکس (برگشت اسید معده) در نوزادان پدیده رایجی است؛ بیش از نیمی از شیرخواران گاهی مقداری شیر برمی‌گردانند که به آن رفلاکس فیزیولوژیک یا همان تف کردن شیر می‌گوییم . این مسئله تا وقتی که نوزاد خوب وزن می‌گیرد و ناراحت نیست جای نگرانی ندارد. اما برخی نوزادان دچار رفلاکس شدیدتر یا بیماری رفلاکس معده (GERD) هستند که در آن اسید معده نیز بالا می‌آید و علائم آزاردهنده‌ای ایجاد می‌کند. در هر دو حالت، پرسش این است که نقش آروغ گرفتن در کمک به این وضعیت چیست؟

در رفلاکس ساده (همان تف کردن مقداری شیر)، آروغ گرفتن قطعا مفید است چون یک علت اصلی تف کردن، وجود هوای اضافی زیر شیر در معده است. وقتی نوزاد باد گلو را بیرون می‌دهد، شیر هم فرصتی پیدا می‌کند که پایین‌تر برود و کمتر احتمال دارد همراه هوا بالا بیاید . به همین دلیل توصیه می‌شود نوزادانی که زیاد تف می‌کنند را بیشتر آروغ بدهید؛ حتی اگر ناراحت هم به نظر نمی‌رسند. ایجاد مکث و تغییر وضعیت حین شیردهی، سرعت خوردن را کم می‌کند و تجمع هوا و شیر را کاهش می‌دهد . همچنین حتما پس از تغذیه چند بار آروغ را امتحان کنید و نوزاد را ۱۰ تا ۱۵ دقیقه عمودی نگه دارید تا گرانش زمین کمک کند شیر پایین برود .

در مورد نوزادان مبتلا به بیماری رفلاکس (GERD) که علائمی مثل بی‌قراری شدید، قوس دادن کمر هنگام شیر خوردن، سرفه یا خفگی، و گریه‌های زیاد دارند ، آروغ گرفتن بخشی از مراقبت است اما کافی نیست. در این موارد پزشک معمولا توصیه‌های بیشتری مانند تغذیه با حجم کمتر و وعده‌های بیشتر، غلیظ‌تر کردن شیر (مثلا افزودن کمی غلات برنجی به شیر خشک با نظر پزشک)، یا در موارد شدید دارو درمانی ارائه می‌دهد . با این حال، آروغ گرفتن مکرر همچنان مهم است. باید این نوزادان را در فواصل کوتاه‌تر از معمول آروغ داد (مثلا هر ۳۰-۴۵ میلی‌لیتر شیر یک بار) و حتما بعد از شیر ۲۰-۳۰ دقیقه عمودی نگه داشت . حتی در حالت روی زانو خوابانده هم دقت کنید سرشان بالاتر از بدن باشد . برخی والدین نگرانند که آروغ گرفتن باعث تحریک بیشتر رفلاکس شود، اما اگر به آرامی انجام شود در واقع کمک‌کننده است و مانع تجمع هوا و فشار بیش از حد به معده می‌شود . البته فشار دادن زیاد به پشت یا ضربه محکم می‌تواند نتیجه عکس دهد و محتویات معده را بالا بیاورد؛ بنابراین در رفلاکس حرکات شما باید بسیار آرام‌تر هم باشد.

نکته دیگر اینکه کوچک نگه داشتن وعده‌های غذایی از خود آروغ گرفتن مهم‌تر است؛ یعنی اگر نوزاد رفلاکسی دارید، به جای اینکه مثلا ۱۵۰ سی‌سی را یک‌جا بدهید و هی آروغ بگیرید، بهتر است ۷۵ سی‌سی بدهید، آروغ بگیرید و نیم ساعت بعد ۷۵ سی‌سی دیگر . زیرا معده کوچک او در آن واحد تحمل حجم زیاد را ندارد و هرقدر هم آروغ دهید باز اضافه شیر جایی جز بیرون ندارد! بنابراین تغذیه کمتر و دفعات بیشتر به‌همراه آروغ‌های مکرر بهترین استراتژی است.

در پایان به یاد داشته باشید که بیشتر نوزادان رفلاکسی تا ۶-۷ ماهگی بهتر می‌شوند (وقتی یاد می‌گیرند مستقل بنشینند و غذای جامد شروع می‌شود) . تا آن زمان شما می‌توانید با رعایت همین موارد (و مشورت با پزشک در صورت لزوم) این دوره را مدیریت کنید. اگر نوزاد شما رفلاکس دارد، حتما پزشک را در جریان بگذارید و درباره تعداد دفعات مناسب آروغ گرفتن، تغییر شیر یا سایر اقدامات با او مشورت کنید.

تا چه سنی باید نوزاد را آروغ گرفت؟

والدین معمولا نمی‌دانند تا چه زمانی لازم است این کار را انجام دهند و کی نوزاد خودش قادر به دفع هوا خواهد بود. پاسخ دقیق از یک کودک تا کودک دیگر فرق می‌کند، اما به طور کلی می‌توان گفت در حوالی ۴ تا ۶ ماهگی، نیاز به آروغ گرفتن کمتر می‌شود و کم‌کم از بین می‌رود .

دلایل این امر چند چیز است: اول اینکه در این سنین نوزاد می‌تواند مستقل بنشیند یا حداقل پشتش را صاف نگه دارد؛ نشستن به خودی خود کمک می‌کند هوا راحت‌تر از معده خارج شود (حتما دیده‌اید که وقتی بزرگ‌تر می‌شویم خودمان صاف می‌نشینیم و آروغ می‌زنیم). دوم اینکه دستگاه گوارش نوزاد بالغ‌تر می‌شود و دریچه مری-معده کاراتر عمل می‌کند؛ در نتیجه هوای اضافی کمتر گیر می‌افتد یا اگر هم بیفتد خودش از طریق همین دریچه شل‌شده خارج می‌شود . به علاوه، نوزادان بزرگ‌تر معمولا هوشمندانه‌تر شیر می‌خورند؛ یعنی پستان یا شیشه را بهتر در دهان می‌گیرند، کمتر در حین خوردن گریه می‌کنند، و الگوی مکیدن-قورت دادن-نفس کشیدنشان بهبود می‌یابد. همه این‌ها باعث می‌شود هوای کمتری قورت بدهند. به قول یک متخصص، «وقتی کودکتان دیدید خودش بعد از شیر یک آروغ اساسی کرد، بدانید کم‌کم دارد مستقل می‌شود!»

البته این به معنی قطع یکباره آروغ گرفتن در ۴ ماهگی نیست. همیشه به علامت‌های خود کودک توجه کنید؛ بعضی بچه‌ها تا ۷-۸ ماهگی هم گاهی نیاز به کمک دارند، به ویژه اگر همچنان مشکل نفخ یا رفلاکس کمی داشته باشند . مثلا ممکن است شما حتی در ۹ ماهگی ببینید بعد از یک وعده بزرگ فرنی، کوچولویتان نق می‌زند و اگر او را روی شانه بگذارید یک بادگلو خارج می‌کند و خوب می‌شود. ایرادی ندارد. این موارد به تدریج کاهش می‌یابد. از سوی دیگر، ممکن است کودک شما ۵ ماهه شود و ببینید هرگز وسط یا پس از غذا نق نمی‌زند و خودش یا از راه آروغ یا از راه پایین (گوز) گاز را دفع می‌کند. در این صورت می‌توانید به تدریج آروغ گرفتن را متوقف کنید . راهش این است که مثلا امتحان کنید یک وعده آروغ نگیرید و او را فقط ۱۰ دقیقه قائم نگه دارید؛ اگر دیدید مشکلی ندارد، احتمالا دیگر لازم نیست زحمت دهید.

بنابراین زمان خداحافظی با آروغ گرفتن از راه می‌رسد، اما زمان دقیقش را خود نوزاد تعیین می‌کند. نشانه‌هایی که می‌گویند می‌توانید بساط آروغ‌گیری را جمع کنید عبارتند از: کودک بدون کمک شما باد گلو می‌زند (مثلا خودش می‌نشیند و آروغ می‌زند یا در حین بازی ناگهان می‌بینید باد گلویش درآمد)، بعد از غذا بی‌قراری نشان نمی‌دهد، دیگر تف کردن‌های مکرر ندارد، و تغذیه‌اش را بدون وقفه و ناراحتی تمام می‌کند. وقتی این حالت‌ها را دیدید، می‌توانید اعتماد کنید که سیستم او به حدی رسیده که خودش کارش را انجام دهد .

نکته آخر اینکه برخی والدین می‌پرسند اگر آروغ نگیرد ضرر دارد؟ باید گفت در سنین بالا‌تر (مثلا بعد از ۸-۹ ماهگی) اگر کودک آروغ نخورد معمولا مشکلی پیش نمی‌آید چون یا اصلا هوایی نگرفته یا خودش دفع می‌کند. در سنین پایین‌تر حتما سعی کنید طبق نیازش این کار را بکنید چون همان‌طور که مفصل توضیح دادیم، نوزاد خردسال توانایی بزرگسال در دفع گاز را ندارد. اما خوشبختانه این مرحله موقتی است و با رشد کودک، این یکی وظیفه از دوش والدین برداشته خواهد شد.

نوزادان با شرایط خاص: آروغ گرفتن در موقعیت‌های ویژه

تا اینجا درباره نوزادان سالم و روند معمولی صحبت کردیم، اما ممکن است وضعیت‌های خاصی وجود داشته باشد که شما را نگران کند یا نیاز به تمهیدات بیشتری برای آروغ گرفتن داشته باشد. در این بخش به چند مورد ویژه اشاره می‌کنیم:

نوزاد نارس یا کم‌وزن

نوزادان نارس (Premature) که زودتر از موعد به دنیا آمده‌اند یا نوزادانی که با وزن تولد پایین (LBW) هستند، معمولا دستگاه گوارش حساس‌تر و رفتار تغذیه‌ای متفاوتی دارند. این کوچولوها اغلب هنوز نیروی کافی برای مکیدن قوی ندارند و ممکن است هنگام شیر خوردن زود خسته شوند، مکث‌های زیادی داشته باشند یا نفس‌نفس بزنند. در نتیجه احتمال بلع هوا در آن‌ها بیشتر است. برای نوزاد نارس باید با حوصله و آهسته شیر دهید (گاهی با قطره‌چکان یا سرنگ طبق دستور بیمارستان) و دفعات آروغ گرفتن را بیشتر کنید. مثلا ممکن است لازم باشد هر یک دقیقه مکیدن یا هر نیم اُنس شیر یک بار او را راست کنید و آروغ بدهید. همچنین پوزیشن آروغ گرفتن باید خیلی با حمایت کامل باشد چون نوزاد نارس گردن بسیار ضعیفی دارد. بهترین حالت همان روی شانه گرفتن با حمایت کامل سر و گردن است، یا حالت نشسته در آغوش در حالی که کاملا به سینه شما تکیه کرده است.

از آنجا که نوزادان نارس اغلب مدت بیشتری در بیمارستان می‌مانند، احتمالا پرستاران NICU روش صحیح آروغ دادن او را به شما آموزش داده‌اند. رعایت این آموزش‌ها بسیار مهم است. مثلا شاید به شما گفته شود که نوزادتان را اصلا نباید روی پا دمر کنید چون ریفلاکس دارد یا مشکل تنفسی پیدا می‌کند. پس دقیقا طبق دستورات تیم پزشکی پیش بروید. به طور کلی نوزاد نارس بعد از رسیدن به موعد ترم و کمی بزرگ‌تر شدن (مثلا یکی دو ماه بعد از موعد مقرر تولد)، کم‌کم شبیه نوزادان عادی رفتار می‌کند و شما هم می‌توانید به روال معمول آروغ بدهید. اما ابتدا ممکن است نیاز باشد خیلی بیشتر صبور باشید و آرام با او کار کنید. هر چند میلی‌لیتر شیر که می‌خورد یک آروغ کوتاه بدهید و دوباره تغذیه را ادامه دهید . این کار شاید زمان‌بر باشد اما از جمع شدن شیر و هوا و بروز مشکلات جدی جلوگیری می‌کند.

نوزادی که به سختی آروغ می‌زند

برخی والدین گلایه می‌کنند که فرزندشان اصلا آروغ نمی‌زند، هر کار می‌کنند صدایی درنمی‌آید. اول باید تاکید کنیم که لزومی ندارد حتما صدای آروغ بلند بشنوید تا بگویید موفق شده‌اید؛ خیلی اوقات نوزاد بی‌صدا یا با صدای خیلی خفیف باد گلو را خارج می‌کند و شما متوجه نمی‌شوید. معیار اصلی، راحت شدن نوزاد است نه صدای آروغ. اگر ۵ دقیقه پشتش زدید و او بعدش آرام شد، احتمال دارد همان وسط‌ها آروغ زده باشد اما صدایش را نشینده‌اید. به هر حال، اگر نوزادتان جزو آن‌هایی است که به سختی آروغ می‌کنند و شما نگرانید که مبادا هوا در شکمش مانده باشد، چند تکنیک می‌تواند کمک کند:

پوزیشن را تغییر دهید: همان‌طور که بالاتر هم گفتیم، عوض کردن حالت می‌تواند گره‌گشا باشد . اگر روی شانه نتیجه نداد، او را روی پا بنشانید؛ اگر نشسته بود و نشد، به شکم روی زانو قرار دهید. ممکن است یک حالت خاص کلید خروج باد گلوی فرزند شما باشد.
استراحت کوتاه و دوباره تلاش: یک روش موثر این است که اگر بعد از چند دقیقه آروغ نزد، او را ۳۰ ثانیه به پشت بخوابانید (روی زمین یا تخت)، سپس دوباره بلند کنید و حالت آروغ‌گیری را انجام دهید . خواباندن به پشت کمک می‌کند حباب هوا در معده جا‌به‌جا شود و وقتی دوباره بلندش می‌کنید در موقعیت مناسب‌تری برای خروج باشد. بسیاری از مادران این ترفند را موفق دانسته‌اند.
از پایین به بالا ضربه بزنید: هنگام ضربه زدن یا مالش پشت، از پایین کمر شروع کنید و به تدریج به سمت بالای کمر بروید . این کار مثل این است که حباب را هل می‌دهید تا به خروجی برسد. برخی نوزادان با ضربات پراکنده این‌طرف و آن‌طرف پشت، آروغ نمی‌زنند ولی وقتی این حرکت نظام‌مند از پایین به بالا انجام می‌شود نتیجه می‌دهد.
فشار ملایم رو به بالا: یک ترفند دیگر، به‌ویژه اگر با ضربه نتیجه نگرفتید، این است که کف دست خود را روی کمر نوزاد گذاشته و کمی به سمت بالا فشار دهید (خیلی آرام) . این کار را می‌توانید همزمان با مالش انجام دهید. انگار دارید حباب را به سمت دهان هدایت می‌کنید.
حرکات پا و ماساژ شکم: اگر چند دقیقه گذشت و آروغی نیامد اما هنوز حس می‌کنید نوزاد راحت نشده، او را به پشت بخوابانید و به آرامی شکمش را ماساژ دهید یا پاهایش را به حالت دوچرخه حرکت دهید . این کار بیشتر برای حرکت گاز در روده‌ها مفید است، اما ممکن است در صورتی که هوا همچنان در معده باشد هم کمک کند. حرکت دادن پاها به شکل رکاب زدن، یک بازی لذت‌بخش برای نوزاد هم هست و او را آرام می‌کند.

در نهایت اگر هیچ‌کدام کارساز نشد ولی نوزاد به نظر ناراحت نمی‌آید (یعنی گریه نمی‌کند، شکمش نرم است و خودش مشغول است)، شاید اصلا مشکلی نیست و نیازی به آروغ نداشته است . همه نوزادان هر بار بعد از شیر آروغ نمی‌زنند و این الزاماً بد نیست . به‌خصوص با افزایش سن نوزاد، برخی وعده‌ها ممکن است بدون آروغ طی شود. شما وظیفه خود را انجام دهید و ۵ دقیقه تلاش کنید؛ اگر نشد و او هم آرام است، ادامه تغذیه را انجام دهید یا اجازه دهید بخوابد. فقط در صورتی که علائم درد و جمع کردن بدن یا تف کردن مکرر را دیدید، باز هم سعی کنید یا از روش‌های دیگر خروج گاز (مثلا قطره سایمتیکون با تجویز پزشک) کمک بگیرید.

نوزاد مبتلا به کولیک (قولنج)

کولیک یا قولنج نوزادی وضعیتی است که در آن نوزاد بدون علت مشخصی (مثل گرسنگی یا نیاز به تعویض پوشک) به مدت طولانی و مکرر گریه می‌کند. معمولا کولیک در چند هفته اول شروع و تا حدود ۳ ماهگی ادامه دارد. یکی از تئوری‌های قدیمی درباره کولیک این بود که وجود گاز در روده‌ها باعث درد و گریه می‌شود. به همین دلیل اکثر والدین نوزاد کولیکی سعی می‌کنند باد گلوی کودک را خیلی بگیرند و با قطره ضدنفخ یا ماساژ شکم به او کمک کنند.

واقعیت این است که آروغ گرفتن نمی‌تواند درمان کننده کولیک باشد (چون علت کولیک احتمالا ترکیبی از عوامل گوارشی و تکاملی سیستم عصبی است)، اما بدون شک به کاهش بخشی از ناراحتی کودک کمک می‌کند . حتی اگر کولیک به طور مستقیم ناشی از گاز نباشد، گریه شدید خود باعث بلع هوا می‌شود و این هوا می‌تواند درد شکم را بیشتر کند و یک چرخه معیوب بسازد . بنابراین شما با آروغ گرفتن، حداقل این عامل اضافه را حذف می‌کنید. یک مطالعه جالب نشان داده که آروغ گرفتن میزان کولیک را کاهش نمی‌دهد اما تعداد دفعات برگرداندن شیر را افزایش می‌دهد . از این مطالعه چنین برداشت می‌شود که شاید آروغ نگرفتن تاثیر مستقیمی روی کولیک نداشته باشد، ولی محققان هم توصیه نکرده‌اند که والدین آروغ را متوقف کنند، چرا که بالا آوردن شیر اگرچه بی‌ضرر است اما می‌تواند باعث کم شدن تغذیه موثر کودک شود. خلاصه اینکه اگر نوزاد شما کولیک دارد، حتما طبق روال عادی به آروغ گرفتنش ادامه دهید (حتی شاید بیشتر از نوزادان معمولی وقفه بگذارید) اما انتظار نداشته باشید که مشکل کولیک کاملا حل شود. برای کولیک باید از روش‌های تسکینی دیگر هم بهره بگیرید (مثل قنداغ، تاب دادن، صدای سفید و غیره) و صبور باشید تا دوره‌اش بگذرد.

موارد نیاز به مشورت پزشک

در حالت عادی، آروغ نگرفتن تنها نتیجه‌اش کمی ناراحتی موقتی نوزاد است که با گریه نشان می‌دهد. اما اگر دیدید با وجود آروغ گرفتن منظم، نوزاد شما همچنان بسیار بی‌قرار است، غذایش را بالا می‌آورد یا علائم غیرعادی دارد، بهتر است با پزشک او مشورت کنید. به ویژه به موارد زیر توجه کنید:

استفراغ‌های جهنده و پرفشار: تفاوت استفراغ با تف کردن معمولی در شدت و مقدار آن است. اگر نوزاد بلافاصله بعد از غذا با فشار زیاد همه شیر را بالا می‌آورد (و این دائم تکرار می‌شود)، باید بررسی پزشکی شود چون آروغ گرفتن به تنهایی کفایت نمی‌کند .
عدم وزن‌گیری مناسب: اگر شیرخوار به خاطر مشکلات گوارشی (رفلاکس شدید یا موارد دیگر) وزن نمی‌گیرد، پزشک می‌تواند توصیه‌های ویژه‌ای مثل غلیظ کردن شیر یا تغییر فرمول شیرخشک بدهد. آروغ گرفتن در این موارد فقط بخش کوچکی از مدیریت است.
علائم دیگری همراه بی‌قراری: مثل تب بالای ۳۸ درجه، اسهال، خون در مدفوع، یا بی‌تابی غیرقابل تسکین . گاهی مشکلات دیگری مثل حساسیت‌های غذایی، عدم تحمل لاکتوز یا عفونت‌ها می‌تواند باعث درد شکم و گریه شود که ربطی به هوا گرفتن ندارد. اگر چنین نشانه‌هایی دیدید، حتما پزشک را مطلع کنید.

در مجموع، شما اکنون با اصول آروغ گرفتن آشنا هستید و می‌دانید چگونه این کار را انجام دهید. اما هر کودکی ممکن است شرایط ویژه‌ای داشته باشد؛ پس همیشه آماده باشید که با پزشک اطفال مشورت کنید و راهنمایی بخواهید. آروغ گرفتن قرار است یک اقدام کمک‌کننده باشد نه درمان همه مشکلات. اگر مشکلی فراتر از حیطه این بحث وجود دارد، نظر متخصص بهترین راهنماست.

جمع‌بندی و نتیجه‌گیری

آروغ گرفتن نوزاد؛ چرا مهم است و چه مشکلاتی را کم می‌کند؟ حالا دیگر جواب این سوال را به خوبی می‌دانیم. آروغ گرفتن یک بخش طبیعی و ضروری از مراقبت روزانه نوزاد است که به او کمک می‌کند هوای بلعیده‌شده را خارج کرده و با کاهش نفخ و ناراحتی گوارشی، راحت‌تر شیر بخورد و آرام‌تر باشد . دیدیم که چگونه این کار ساده می‌تواند از سکسکه‌های مزاحم جلوگیری کند، تف کردن شیر و رفلاکس را به حداقل برساند و حتی در ایجاد یک خواب آسوده پس از شیر نقش داشته باشد . همچنین دانستیم که هرچند ممکن است تاثیر مستقیمی بر کولیک نداشته باشد، اما قطعا ضرری ندارد و می‌تواند از تشدید ناراحتی بر اثر قورت دادن هوا در حین گریه جلوگیری کند .

در طی این مقاله مرحله به مرحله جلو رفتیم: از زمان‌بندی مناسب آروغ گرفتن (حین و بعد از تغذیه، و توجه به علائم نیاز نوزاد) گرفته تا انواع روش‌های آروغ گیری (روی شانه، نشسته روی پا، دمر روی زانو) و نکات ریز موثر مثل صبور بودن، ملایمت در کار و بهره گرفتن از نیروی جاذبه. تاکید کردیم که هر مادری باید کم‌کم الگوی خاص کودک خود را کشف کند؛ بعضی کودکان با یک آروغ کوچک راضی می‌شوند و بعضی به چند نوبت وقفه نیاز دارند، برخی با نوازش پشت آروغ می‌زنند و برخی با تغییر حالت. مهم این است که شما والدین عزیز، با دقت به رفتار فرزندتان و به کار بردن تکنیک‌های گفته‌شده، اعتماد به نفس پیدا کنید و بتوانید بدون استرس این وظیفه را انجام دهید. هیچ‌کس از روز اول ماهر نبوده؛ با چند بار تمرین قطعا شما هم خبره خواهید شد و حتی در دل شب، در نور کم اتاق، می‌توانید نوزادتان را روی شانه بگذارید و در حالی که او خواب‌آلود است باد گلویش را بگیرید.

از تفاوت‌های تغذیه با شیر مادر و شیشه گفتیم و دریافتیم که گرچه شدت نیاز ممکن است فرق کند، اما همه نوزادان فارغ از نوع تغذیه‌شان باید آروغ داده شوند . همچنین به آینده نگاهی کردیم و دیدیم که حوالی نیم‌سال دوم زندگی، کودک کم‌کم خودش قادر به مدیریت این مسئله می‌شود و شما می‌توانید با خیال راحت آروغ گرفتن را کنار بگذارید. پس اگر الان این کار برایتان سخت یا خسته‌کننده است، بدانید که موقتی است و روزی می‌رسد که دلتان برای همین لحظات تپش پشت کوچولویتان تنگ خواهد شد!

در پایان، فراموش نکنید که هر نوزادی منحصر به فرد است. اگر فرزند شما شرایط خاصی دارد (مثلا نارس است، رفلاکس شدید دارد یا کولیکی است)، حتما توصیه‌های پزشک را در اولویت قرار دهید و آروغ گرفتن را به شکل سازگار با آن شرایط انجام دهید. هدف نهایی ما آسایش و سلامتی دلبند شماست. امیدواریم این راهنما توانسته باشد به سوالات و نگرانی‌های شما پاسخ دهد و شما را برای مراقبتی هرچه بهتر از نوزادتان توانمند سازد. حالا می‌توانید با اطمینان بیشتر، نوزادتان را پس از هر وعده در آغوش بگیرید، به آرامی پشتش بزنید و منتظر آن صدای دوست‌داشتنی باشید که نویدبخش راحتی فرزندتان است. آروغ کوچک نوزاد، آسایش بزرگ اوست!

در صورت مفید بودن این مقاله برای شما لطفا امتیاز دهید.