دوران شیردهی مرحله‌ای حساس از زندگی مادر و نوزاد است که هر دارویی، حتی داروهای رایج و نسبتاً بی‌خطر مانند آنتی‌هیستامین‌ها باید با دقت بیشتری مورد استفاده قرار گیرد. آنتی‌هیستامین‌ها معمولاً برای کنترل علائمی مانند آلرژی، خارش، آبریزش بینی و کهیر تجویز می‌شوند، اما میزان انتقال آن‌ها به شیر مادر و اثر احتمالی بر نوزاد از عواملی است که نیازمند توجه ویژه است. آگاهی از انواع آنتی‌هیستامین‌ها، تفاوت بین نسل‌های مختلف این داروها و بررسی ایمنی آن‌ها در دوران شیردهی می‌تواند به مادران کمک کند تا با اطمینان بیشتری در صورت نیاز از آن‌ها استفاده کنند. در این مقدمه، به اهمیت انتخاب صحیح آنتی‌هیستامین، احتیاط‌های لازم و نقش مشورت با پزشک در حفظ سلامت مادر و نوزاد پرداخته می‌شود. این چکیده به بررسی ایمنی مصرف آنتی‌هیستامین‌ها در دوران شیردهی، عوامل مؤثر بر انتخاب دارو و اهمیت مشورت با پزشک برای تضمین سلامت مادر و نوزاد می‌پردازد. با پینو بیبی همراه باشید تا به بررسی داروهای آنتی هیستامین و اثرات آن‌ها بر نوزادان شیرخوار بپردازیم.

آیا آنتی‌هیستامین‌های آرام‌بخش برای زنان شیرده و نوزادانشان بی‌خطر است؟

اختلال خواب و بی‌خوابی در بین زنان پس از زایمان امری رایج است و آنها اغلب می‌پرسند که چه داروهایی با شیردهی سازگار هستند. در مورد آنتی‌هیستامین‌های آرام‌بخش چطور؟

داروهای آنتی‌هیستامین نسل اول برای درمان واکنش‌های آلرژیک استفاده می‌شوند، اما اغلب به دلیل توانایی آنها در ایجاد آرامش با اتصال به گیرنده‌های هیستامین در مغز، به عنوان داروهای خواب‌آور نیز استفاده می‌شوند. در حالی که آنتی‌هیستامین‌های نسل دوم، مانند لوراتادین (کلاریتین) آرام‌بخش نیستند، آنتی‌هیستامین‌های نسل اول، مانند دیفن هیدرامین (بنادریل)، هیدروکسی‌زین (آتاراکس) و دوکسیلامین، از طریق آنتاگونیسم در گیرنده‌های هیستامین H1 در مغز، اثرات آرام‌بخشی از خود نشان می‌دهند.

سایر داروهایی که معمولاً به دلیل اثرات آرام‌بخشی‌شان استفاده می‌شوند نیز با گیرنده‌های هیستامین تداخل دارند. دوکسپین یک داروی ضد افسردگی سه حلقه‌ای است که در دوزهای پایین به گیرنده‌های هیستامین H1 متصل می‌شود و گاهی اوقات برای بهبود خواب استفاده می‌شود. ترازودون هم چنین ممکن است از طریق عملکرد خود به عنوان یک آنتاگونیست در گیرنده هیستامین H1، باعث ایجاد آرامش شود.

اختلال خواب و بی‌خوابی در بین زنان پس از زایمان رایج است و آنها اغلب می‌پرسند که چه داروهایی با شیردهی سازگار هستند. در مورد آنتی‌هیستامین‌های آرام‌بخش، اغلب به بیماران گفته می‌شود که از این داروها اجتناب کنند زیرا ممکن است تولید شیر مادر را کاهش دهند.

بیشتر بخوانید: داروهای ممنوع در دوران شیردهی

شواهد علمی موجود درباره آنتی‌هیستامین‌ها و تولید شیر

وقتی مادری در حال برنامه‌ریزی برای شیردهی است بدیهی است که مصرف دارویی که ممکن است تولید شیر را کاهش دهد نگران‌کننده است. اما شواهد چیست؟

هیچ مطالعه‌ای در واقع اثرات این داروها را بر تولید شیر مادر به طور مستقیم بررسی نکرده است. این ممنوعیت استفاده از آنتی‌هیستامین‌های نسل اول توسط زنان شیرده از یک مقاله واحد منتشر شده در سال ۱۹۸۵ میلادی گرفته شده است. این مطالعه بر اثرات آنتی‌هیستامین‌های نسل اول بر ترشح پرولاکتین متمرکز بود. در زنان پس از زایمان، پرولاکتین تولید شیر را تحریک می‌کند؛ سطح این هورمون در دوران بارداری افزایش می‌یابد، در زمان زایمان به اوج خود می‌رسد (به حدود ۲۰۰ میلی‌گرم در میلی‌لیتر می‌رسد) و در زنان شیرده هم چنان بالا می‌رود (معمولاً بالای ۱۰۰ میلی‌گرم در میلی‌لیتر).

در این مطالعه فارماکوکینتیک، محققان سطح پرولاکتین سرم را پس از یک تزریق واحد از دو آنتی‌هیستامین مختلف، ۱۰۰ میلی‌گرم پرومتازین یا ۲۰ میلی‌گرم کلرفنیرامین، در زنان یک روز پس از زایمان تجزیه و تحلیل کردند. غلظت پرولاکتین در ۳۰ دقیقه اول پس از تزریق پرومتازین حدود ۵۰ درصد کاهش یافت، اما سپس با گذشت زمان دوباره افزایش یافت. اگر چه کاهش موقتی در سطح پرولاکتین وجود داشت، اما این سطوح هم چنان بالا (بالای ۱۰۰ میلی‌گرم در میلی‌لیتر) و در محدوده‌ای بود که معمولاً در زنان شیرده پس از زایمان مشاهده می‌شود.

هیچ مطالعه‌ای به طور سیستماتیک اثرات این آنتی‌هیستامین‌ها را بر شیردهی در زنان پس از زایمان ارزیابی نکرده است. هم چنین اطلاعات کافی برای اظهار نظر قطعی در مورد تأثیر آنتی‌هیستامین‌های نسل اول بر تولید شیر نداریم. با این حال، فرض بر این است که کاهش موقتی در سطح پرولاکتین سرم هیچ تأثیر بالینی قابل توجهی بر تولید شیر مادر نخواهد داشت زیرا سطح پرولاکتین پس از شیردهی افزایش می‌یابد.

آیااجتناب یا قطع مصرف داروهای خواب‌آور نیز خطراتی را به همراه دارد؟

در حالی که اجتناب از داروهایی که ممکن است تولید شیر را کاهش دهند قابل درک است، باید اثرات بی‌خوابی درمان نشده در مادر را نیز در نظر بگیریم. کمبود خواب می‌تواند به طور قابل توجهی بر رفاه و توانایی عملکرد مؤثر تأثیر بگذارد. هم چنین تعداد فزاینده‌ای از مقالات وجود دارد که نشان می‌دهد بی‌خوابی و کیفیت پایین خواب ممکن است خطر افسردگی پس از زایمان را افزایش دهد.

تحقیقات در مورد استفاده از آنتی‌هیستامین‌های آرام‌بخش در زنان شیرده محدود است. اگر چه استفاده از آنتی‌هیستامین‌های آرام‌بخش ممکن است به طور موقت سطح پرولاکتین را کاهش دهد، اما آن چه در مورد پرولاکتین و شیردهی می‌دانیم نشان می‌دهد که استفاده از آنتی‌هیستامین آرام‌بخش در این شرایط با دوزهای استاندارد بعید است که تأثیر بالینی قابل توجهی بر شیردهی داشته باشد.

با این وجود، برخی ممکن است هم چنان استفاده از این دسته از داروها را در زنانی که قصد شیردهی دارند، ایمن ندانند. اگر این داروهای خواب‌آور گزینه مناسبی نباشند، باید گزینه‌های دیگری را در نظر بگیریم. درمان شناختی – رفتاری برای بی‌خوابی یک گزینه غیردارویی است، اگر چه پایبندی به این نوع درمان هنگام مراقبت از نوزاد ممکن است دشوار باشد.

سایر گزینه‌های دارویی شامل بنزودیازپین‌ها هستند. تحقیقات محدود است اما نشان دهنده خطر کم عوارض جانبی در نوزادان شیرخوار است. بنزودیازپین‌های کوتاه ‌اثر، مانند لورازپام، ممکن است ترجیح داده شوند زیرا خواب را تقویت می‌کنند اما اثرات کاهشی در چند ساعت بعدی دارند و احتمال کمتری دارد که در بیدار شدن اختلال ایجاد کنند. در کلینیک‌های درمانی، این روش معمولاً اولین انتخاب برای افرادی است که سابقه اختلال مصرف مواد ندارند.

در این شرایط، داروهای آرام‌بخش – خواب‌آور، مانند زولپیدم (Ambien)، تجویز می‌شوند. رفتار آنها کمتر قابل پیش‌بینی است و با راه رفتن در خواب و سایر فعالیت‌های مرتبط با خواب مرتبط بوده است.

میرتازاپین (Remeron) یک داروی ضد افسردگی آرام‌بخش است و ممکن است در این شرایط نیز استفاده شود. طبق داده‌های جمع‌آوری ‌شده توسط Lactmed، خطر عوارض جانبی در نوزادان شیرخوار کم به نظر می‌رسد.

متخصصان هم چنین ممکن است در این شرایط از داروهای آرام‌بخش آنتی‌سایکوتیک آتیپیک، از جمله اولانزاپین با دوز پایین (Zyprexa) و کوئتیاپین (Seroquel) استفاده کنند. این یک گزینه به ویژه در زنانی حائز اهمیت است که اختلال دوقطبی اثبات‌ شده یا مشکوک دارند.

آیا مادران شیرده می‌توانند برای آلرژی آنتی‌هیستامین مصرف کنند؟

در حالی که بسیاری از مادران ترجیح می‌دهند در دوران شیردهی تا حد امکان داروهای کمتری مصرف کنند، ممکن است آلرژی‌ها نیاز به درمان فوری داشته باشند.

بیشتر داروهای درمان آلرژی بدون نسخه پزشک در دسترس هستند، اما ممکن است در بروشورها ذکر شده باشد که مصرف آنها در دوران شیردهی مناسب نیست. این لزوماً به معنای خطرناک بودن آنها نیست، بلکه صرفاً به این معنی است که شرکت داروسازی خود آزمایشاتی را انجام نداده و استفاده از آن را در این شرایط توصیه نمی‌کند.

اسپری‌های بینی و شیردهی

برخی از افراد به چیزهایی مانند مایت (نظیر کنه‌ها) گرد و غبار یا موی گربه حساسیت مزمن دارند. اسپری‌های بینی استروئیدی می‌توانند بسیار مؤثر باشند و عملاً هیچ راهی برای نفوذ به شیر ندارند زیرا فقط به صورت موضعی عمل می‌کنند؛ به عنوان مثال بکلومتازون (Beconase)، فلوتیکازون (Flixonase Pirinase)، بودزوناید (Rhinocort)، دگزامتازون (Dexa-Rhinospray)، مومتازون (Nasonex)، تریامسینولون (Nasocort).

سایر محصولات برای جلوگیری از ورود گرده به بینی و در نتیجه جلوگیری از واکنش طراحی شده‌اند، مانند Prevalin allergy، NasalGuard Allergie Block و محصولات دارویی مشابه با نام تجاری خاص خودشان. این محصولات به شیر مادر منتقل نمی‌شوند.

قرص‌های آنتی‌هیستامین و شیردهی

آنتی‌هیستامین‌های غیرآرام‌بخش انتخاب ترجیحی برای مادر شیرده هستند:

• لوراتادین (Clarityn)
• ستیریزین (Zirtek، BecoAllergy، Piriteze، Benadryl) در سطح پایینی به شیر مادر نفوذ می‌کند و توسط انجمن آلرژی و ایمونولوژی بالینی بریتانیا توصیه می‌شود.
• فکسوفنادین (Telfast) یک آنتی‌هیستامین جدیدتر با سطوح پایین انتقال مشابه و بدون گزارش عوارض جانبی است (LactMed).
• اکریواستین (Benadryl Relief) می‌تواند باعث خواب‌آلودگی در مادر و نوزاد شود. از آن جایی که تحقیقات کمتری در این زمینه وجود دارد، این گزینه در نوزادان کوچک‌تر کمترین محبوبیت را دارد، مگر این که تنها دارویی باشد که مادر آن را مؤثر می‌داند. در چنین شرایطی، نوزاد باید از نظر خواب‌آلودگی تحت نظر باشد. اکثر داروسازی‌های مختلف، برندهای مخصوص به خود را از این داروها تولید می‌کنند. بسیاری از آنها به صورت شربت‌های مخصوص کودکان برای کودکان بالای ۲ سال در دسترس هستند.
• دوره‌های کوتاه مدت مصرف آنتی‌هیستامین‌های آرام‌بخش مانند کلرفنیرامین (Piriton)، پرومتازین (Phenergan) و تریمپرازین (Vallergan) که سه بار در روز برای کنترل کهیر (بثورات گزنه) یا واکنش شدید به نیش حشرات مصرف می‌شوند، بعید است که باعث خواب‌آلودگی قابل توجه در کودک شوند، اما بهتر است از مصرف طولانی مدت آنها خودداری شود زیرا ممکن است باعث خواب‌آلودگی، کاهش تولید شیر و اختلال در رشد کودک شود (LactMed).

آنتی‌هیستامین‌های نسبتاً ایمن در دوران شیردهی و بارداری کدام هستند؟

• لوراتادین (Loratadine)

نسل دوم –  غیر خواب‌آور

یکی از گزینه‌های خط اول در شیردهی و بارداری.

میزان انتقال به شیر مادر کم است.

احتمال خواب‌آلودگی در مادر و نوزاد بسیار کم است.

• سیتریزین (Cetirizine)

نسل دوم –  کم‌خواب‌آور

معمولاً در بارداری و شیردهی بی‌خطر تلقی می‌شود.

در کنترل آلرژی فصلی و کهیر مؤثر است.

مقدار کمی به شیر منتقل می‌شود و عوارض آن نادر است.

• فکسوفنادین  (Fexofenadine)

نسل دوم –  غیر خواب‌آور

مطالعات نشان داده مقدار کمی وارد شیر می‌شود.

گزینه مناسبی برای مادرانی است که نیاز به آنتی‌هیستامین دائمی دارند.

باعث خواب‌آلودگی نمی‌شود.

• لوراتادین دس‌لوراتادین  (Desloratadine)

نسل دوم –  غیر خواب‌آور

مشابه لوراتادین، ایمن‌تر از نسل اول تلقی می‌شود.

انتقال به شیر کم و خطر برای نوزاد پایین است.

در مورد حساسیت‌های پوستی و تنفسی کاربرد دارد.

• کلرفنیرامین  (Chlorpheniramine)

نسل اول – نیمه خواب‌آور

از قدیمی‌ترین آنتی‌هیستامین‌ها و با سابقه مصرف زیاد در بارداری.

معمولاً در بارداری نسبتاً امن محسوب می‌شود.

در شیردهی بهتر است با احتیاط مصرف شود چون کمی خواب‌آلودگی ایجاد می‌کند، اما در دوزهای پایین اغلب مشکلی ایجاد نمی‌کند.

• دیفن‌هیدرامین (Diphenhydramine) با احتیاط

نسل اول – کاملاً خواب‌آور

در بارداری به ‌طور محدود بی‌خطر محسوب می‌شود.

در شیردهی بهتر است فقط مصرف گاه‌به‌گاه داشته باشد، زیرا می‌تواند مادر و نوزاد را خواب‌آلود کند و در برخی زنان تولید شیر را کاهش دهد.

آنتی‌هیستامین‌هایی که معمولاً در شیردهی یا بارداری توصیه نمی‌شوند.

هیدروکسی‌زین (Hydroxyzine) → خواب‌آور و احتمال انتقال بیشتر به شیر.

برخی آنتی‌هیستامین‌های نسل اول →  به‌ دلیل عوارض بیشتر بر نوزاد.

جدول آنتی‌هیستامین‌های رایج در بارداری و شیردهی

سؤالات متداول درباره مصرف آنتی‌هیستامین‌ها در شیردهی

آیا مصرف آنتی‌هیستامین در دوران شیردهی ایمن است؟

بسیاری از آنتی‌هیستامین‌های نسل جدید مانند لوراتادین و سیتریزین معمولاً ایمن‌تر تلقی می‌شوند، اما مصرف هر دارویی در این دوران باید با نظر پزشک باشد.

کدام آنتی‌هیستامین‌ها برای شیردهی مناسب‌تر هستند؟

معمولاً آنتی‌هیستامین‌های غیر خواب‌آور (نسل دوم) مثل لوراتادین، سیتریزین و فکسوفنادین ترجیح داده می‌شوند زیرا به مقدار بسیار کم وارد شیر می‌شوند.

آیا آنتی‌هیستامین‌ها باعث کاهش تولید شیر می‌شوند؟

آنتی‌هیستامین‌های نسل قدیم (مثل دیفن‌هیدرامین و کلرفنیرامین) ممکن است در برخی زنان تولید شیر را کاهش دهند، به‌ ویژه اگر در دوز بالا استفاده شوند.

آیا مصرف آنتی‌هیستامین باعث خواب‌آلودگی نوزاد می‌شود؟

در صورت استفاده از آنتی‌هیستامین‌های خواب‌آور نسل اول، احتمال خواب‌آلودگی یا تحریک‌پذیری نوزاد وجود دارد.

آیا می‌توان هنگام سرماخوردگی در شیردهی از آنتی‌هیستامین استفاده کرد؟

بله، اما بهتر است از داروهای تکی و ایمن‌تر (نسل دوم) استفاده شود و از ترکیبات چنددارویی خودداری گردد.

آیا مصرف گاه‌به‌گاه آنتی‌هیستامین خطرناک است؟

معمولاً مصرف کوتاه ‌مدت و گاه‌به‌گاه آنتی‌هیستامین‌های ایمن مشکلی ایجاد نمی‌کند، اما باید به واکنش نوزاد توجه شود.

بهترین زمان مصرف آنتی‌هیستامین در دوران شیردهی چه زمانی است؟

بهتر است دارو را بعد از شیردهی مصرف کنید تا غلظت دارو در وعده بعدی شیر کمتر باشد.

اگر نوزاد دچار خواب‌آلودگی یا بی‌قراری شد چه باید کرد؟

مصرف دارو را قطع کنید و با پزشک مشورت نمایید؛ معمولاً با قطع دارو علائم برطرف می‌شوند.

آیا مصرف آنتی‌هیستامین در مادرانی که نوزاد نارس دارند مجاز است؟

در نوزادان نارس احتیاط بسیار بیشتری لازم است و معمولاً توصیه می‌شود بدون نظر پزشک هیچ آنتی‌هیستامینی مصرف نشود.

آیا داروهای ضد حساسیت گیاهی در شیردهی ایمن‌ترند؟

نه همیشه. بسیاری از فرآورده‌های گیاهی نیز می‌توانند به شیر منتقل شوند یا عوارض ایجاد کنند. باید با پزشک یا داروساز مشورت شود.

سخن پایانی دکتر پینو

مصرف آنتی‌هیستامین‌ها در دوران شیردهی موضوعی مهم در مراقبت دارویی مادران است، زیرا این داروها می‌توانند به میزان متفاوتی وارد شیر مادر شده و بر نوزاد تأثیر بگذارند. اگر چه بسیاری از آنتی‌هیستامین‌های نسل جدید نسبتاً ایمن‌تر تلقی می‌شوند و احتمال ایجاد خواب‌آلودگی در مادر و نوزاد کمتر است، اما برخی از آنتی‌هیستامین‌های نسل قدیم می‌توانند موجب خواب‌آلودگی، تحریک‌پذیری یا تغییر در الگوی تغذیه نوزاد شوند و حتی ممکن است بر کاهش تولید شیر مادر تأثیر بگذارند. شناخت تفاوت میان انواع آنتی‌هیستامین‌ها، بررسی شواهد علمی موجود درباره انتقال آن‌ها به شیر و ارزیابی خطرات و مزایا، نقش مهمی در تصمیم‌گیری بالینی دارد.

مقالات بعدی

کشیدن دندان در دوران بارداری

مشاهده قبلی ۱۴۰۴/۰۹/۱۱

سقط جنین در سه ماه اول بارداری

۱۴۰۴/۰۹/۱۲

مشاهده بعدی